Yajurveda / 24 / 15
उ॒क्ताः स॑ञ्च॒राऽएता॑ऽऐन्द्रा॒ग्नाः कृ॒ष्णा वा॑रु॒णाः पृश्न॑यो मारु॒ताः का॒यास्तू॑प॒राः॥१५॥
Veda : Yajurveda | Chapter : 24 | Mantra No : 15
Seer : prajaapatiH | Devta : indraadayaH | Metre : viraaDanuShTup | Tone : RRIShabhaH
Subject : English Translation under process. Will be uploaded Shortly.
Verse : uktaaH sa~ncharaa.aetaa.aaindraagnaaH kRRiShNaa vaaruNaaH pRRishnayo maarutaaH kaayaastuuparaaH .15 .
Component Words : uktaaH. sa.mcharaa iti sam.acharaaH. etaaH. aindraagnaaH. kRRiShNaaH. vaaruNaaH. pRRishnayaH. maarutaaH. kaayaaH. tuuparaaH .15 .
In Hindi:
ऋषि : प्रजापतिः | देवता : इन्द्रादयः | छन्द : विराडनुष्टुप् | स्वर : ऋषभः
विषय : फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है॥
पदपाठ : उ॒क्ताः। सं॒च॒रा इति॑ सम्ऽच॒राः। एताः॑। ऐ॒न्द्रा॒ग्नाः। कृ॒ष्णाः। वा॒रु॒णाः। पृश्न॑यः। मा॒रु॒ताः। का॒पाः। तू॒प॒राः॥१५॥
पदार्थ : हे मनुष्यो! तुम को (एताः) ये (उक्ताः) कहे हुए (सञ्चराः) जो अच्छे प्रकार चलने हारे पशु आदि हैं, वे (ऐन्द्राग्नाः) इन्द्र और अग्नि देवता वाले। जो (कृष्णाः) खींचने वा जोतने हारे हैं, वे (वारुणाः) वरुण देवता वाले और जो (पृश्नयः) चित्र-विचित्र चिह्न युक्त (मारुताः) मनुष्य के से स्वभाव वाले (तूपराः) हिंसक हैं, वे (कायाः) प्रजापति देवता वाले हैं, यह जानना चाहिये॥१५॥
भावार्थ : जो नाना प्रकार के देशों में आने-जाने वाले पशु आदि प्राणी हैं, उनसे मनुष्य यथायोग्य उपकार लेवें॥१५॥
In Sanskrit:
ऋषि : प्रजापतिः | देवता : इन्द्रादयः | छन्द : विराडनुष्टुप् | स्वर : ऋषभः
विषय : पुनस्तमेव विषयमाह॥
पदपाठ : उ॒क्ताः। सं॒च॒रा इति॑ सम्ऽच॒राः। एताः॑। ऐ॒न्द्रा॒ग्नाः। कृ॒ष्णाः। वा॒रु॒णाः। पृश्न॑यः। मा॒रु॒ताः। का॒पाः। तू॒प॒राः॥१५॥
पदार्थ : (उक्ताः) कथिताः (सञ्चराः) ये सम्यक् चरन्ति ते (एताः) (ऐन्द्राग्नाः) इन्द्राग्निदेवताकाः (कृष्णाः) कर्षकाः (वारुणाः) वरुणदेवताकाः (पृश्नयः) विचित्रचिह्नाः (मारुताः) (कायाः) प्रजापतिदेवताकाः (तूपराः) हिंसकाः॥१५॥
अन्वय : हे मनुष्याः! युष्माभिरेता उक्ताः सञ्चरा ऐन्द्राग्नाः कृष्णाः वारुणाः पृश्नयो मारुतास्तूपराः कायाश्च सन्तीति बोध्यम्॥१५॥
भावार्थ : ये नानादेशसंचारिणः प्राणिनस्सन्ति तैर्मनुष्या यथायोग्यानुपकारान् गृह्णीयुः॥१५॥