Atharvaveda / 1 / 7 / 5
पश्या॑म ते वी॒र्यं॑ जातवेदः॒ प्र णो॑ ब्रूहि यातु॒धाना॑न्नृचक्षः। त्वया॒ सर्वे॒ परि॑तप्ताः पु॒रस्ता॒त्त आ य॑न्तु प्रब्रुवा॒णा उपे॒दम् ॥ 5॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 1 | Sukta : 7 | Paryay : | Mantra No : 5
In English:
Seer : chaatanaH | Devta : agniH | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : pashyaama te viirya.m jaatavedaH pra No bruuhi yaatudhaanaannRRichakShaH. tvayaa sarve paritaptaaH purastaatta aa yantu prabruvaaNaa upedam . 5.
Component Words : pashyaama . te . viiryam . jaatavedaH . pra . naH . bruuhi . yaatudhaanaan . nRRichakShaH. tvayaa . sarve . paritaptaaH . purastaat . te . aa . yantu . prabruvaaNaaH . upa . idam .
In Hindi:
ऋषि : चातनः | देवता : अग्निः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : सेनापति के लक्षण।
पदपाठ : पश्या॑म । ते॒ । वी॒र्यम् । जा॒त॒वे॒द॒: । प्र । न॒: । ब्रू॒हि॒ । या॒तु॒धाना॑न् । नृ॒च॒क्ष॒:। त्वया॑ । सर्वे॑ । परि॑तप्ता: । पु॒रस्ता॑त् । ते । आ । य॒न्तु॒ । प्र॒ब्रु॒वा॒णा: । उप॑ । इ॒दम् ॥
पदार्थ : (जातवेदः) हे ज्ञान देनेहारे वा बहुत धनवाले राजा ! (ते) तेरे (वीर्यम्) पराक्रम को (पश्याम) हम देखें, (नृचक्षः) हे मनुष्यों के देखने हारे ! (नः) हमें (यातुधानान्) दुःखदायी राक्षसों को (प्रब्रूहि) बता दे। (त्वया) तुझसे (परितप्ताः) जलाये हुए (सर्वे) वह सब (प्रब्रुवाणाः) जय बोलते हुए (पुरस्तात्) [तेरे] आगे (इदम्) इस स्थान में (उप आ यन्तु) चले आवें ॥५॥"
भावार्थ : राजा को योग्य है कि अपने राज्य में विद्याप्रचार करे, सब प्रजा पर दृष्टि रक्खे और उपद्रवियों को अपने आधीन सर्वथा रक्खे कि वह लोग उसकी आज्ञा को सर्वदा मानते रहें ॥५॥
टिप्पणी :५−पश्याम। दृशिर् प्रेक्षणे-लोट्। पाघ्राध्मास्था०। पा० ७।३।७८। इति शपि पश्यादेशः। अवलोकयाम। वीर्यम्। वीरस्य भावः, वीर-यत्। यद्वा, वीरे साधुः। तत्र साधुः। पा० ४।४।९८। इति यत्। तित् स्वरितम्। पा० ६।१।१८५। इति स्वरितः। पराक्रमम्, सामर्थ्यम्। जात-वेदः। मं० २। हे जातप्रज्ञान। नः। अकथितं च। पा० १।४।५१। इति। कर्मत्वम्। अस्मान् प्रति। प्र+ब्रूहि। ब्रूञ् व्यक्तायां वाचि लोट्, द्विकर्मकः। प्रकथय। यातुधानान्। मं० १। पीडाप्रदान् राक्षसान्। नृचक्षः। चष्टिः पश्यतिकर्मा। निघं० ३।११। चक्षिङ् व्यक्तायां वाचि-असुन्, नॄन् मनुष्यान् चष्टे पश्यतीति नृचक्षाः। हे मनुष्याणां द्रष्टः, अथवा उपदेशक। त्वया। अग्निना, अग्निवत् तेजस्विना। परि-तप्ताः। सम्यग् दग्धाः। पुरस्तात्। अग्ने। ते। प्रसिद्धाः। आ+यन्तु। आगच्छन्तु प्र-ब्रुवाणाः। ब्रूञ्-शानच्। प्रकथयन्तः, जयं प्रलपन्तः। इदम्। दृश्यमानं स्थानम् ॥