Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 1 / 21 / 2

वि न॒ इन्द्र॒ मृधो॑ जहि नी॒चा य॑च्छ पृतन्य॒तः। अ॑ध॒मं ग॑मया॒ तमो॒ यो अ॒स्माँ अ॑भि॒दास॑ति ॥ 2॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 1 | Sukta : 21 | Paryay : | Mantra No : 2

In Hindi:

ऋषि : अथर्वा | देवता : इन्द्रः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :

विषय : राजनीति और शान्तिस्थापन का उपदेश।

पदपाठ : वि । न॒: । इ॒न्द्र॒: । मृध॑: । ज॒हि॒ । नी॒चा । य॒च्छ॒ । पृ॒त॒न्य॒त: । अ॒ध॒मम् । ग॒म॒य॒ । तम॑: । य: । अ॒स्मान् । अ॒भि॒ऽदास॑ति ॥

पदार्थ : (इन्द्र) हे बड़े ऐश्वर्यवाले राजन् ! (नः) हमारे (मृधः) शत्रुओं को (विजहि) मार डाल, (पृतन्यतः) और सेना चढ़ाकर लानेहारों को (नीचा) नीचे करके (यच्छ) रोक दे। (यः) जो (अस्मान्) हमको (अभिदासति) हानि पहुँचावे, उसको (अधमम्) नीचे (तमः) अन्धकार में (गमय) पहुँचा दे ॥२॥"

भावार्थ : १−न्यायशील, प्रतापी राजा अन्यायी दुराचारियों को परमेश्वर के दिये हुए बल से सब प्रकार परास्त करके दृढ़ बन्धीगृह में डाल दे ॥ २−महाबली परमेश्वर को हृदयस्थ समझकर सब मनुष्य अपनी कुवृत्तियों का दमन करें ॥२॥

टिप्पणी :२−वि। विविधाम्। मृधः। म० १। मृध हिंसायाम्−क्विप्। मर्धयितॄन्, हिंसकान्, शत्रून्। जहि। १।८।३। नाशय। नीचा। सुपां सुलुक्०। पा० ७।१।३९। नीचैः शब्दात् सुपो डा प्रत्ययः, डित्त्वात् टिलोपः। नीचैः। यच्छ। १।१।३। नियमय, न्यग्भूतान् कुरु। पृतन्यतः। सुप आत्मनः क्यच्। पा० ३।१।८। इति पृतना−क्यच्। कव्यध्वरपृतनस्यर्चि लोपः। पा० ७।४।३९। इति अकारलोपः। तदन्तस्य धातुसंज्ञायां लटः शतृ। युद्धार्थं पृतनां सेनाम् आत्मन इच्छतः शत्रून्। अधमम्। अधस्+म प्रत्ययः, अन्त्य-लोपः। अतिनीचम्। निकृष्टम्। गमय। गम्लृ णिचि−लोट् द्विकर्मकः। प्रापय तं शत्रुम्। तमः। तमिर् खेदे−असुन्। अन्धकारम्। अस्मान्, अभिदासति। व्याख्यातम्, १।१९।३ ॥