Atharvaveda / 1 / 21 / 4
अपे॑न्द्र द्विष॒तो मनो॑ ऽप॒ जिज्या॑सतो व॒धम्। वि म॒हच्छर्म॑ यच्छ॒ वरी॑यो यावया व॒धम् ॥ 4॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 1 | Sukta : 21 | Paryay : | Mantra No : 4
In English:
Seer : atharvaa | Devta : indraH | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : apendra dviShato mano .apa jijyaasato vadham. vi mahachCharma yachCha variiyo yaavayaa vadham . 4.
Component Words : apa . indra . dviShataH . manaH . apa . jijyaasataH . vadham .vi . mahat . sharma . yachCha . variiyaH . yavaya . vadham .
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : इन्द्रः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : राजनीति और शान्तिस्थापन का उपदेश।
पदपाठ : अप॑ । इ॒न्द्र॒ । द्वि॒ष॒त: । मन॑: । अप॑ । जिज्या॑सत: । व॒धम् ।वि । म॒हत् । शर्म॑ । य॒च्छ॒ । वरी॑य: । य॒व॒य॒ । व॒धम् ॥
पदार्थ : (इन्द्र) हे बड़े ऐश्वर्यवाले राजन् (द्विषतः) वैरी के (मनः) मन को (अप=अपकृत्य) तोड़कर और (जिज्यासतः) [हमारी] आयु की हानि चाहनेहारे शत्रु के (वधम्) प्रहार को (अप=अपकृत्य) छिन्न-भिन्न करके (महत् शर्म) [अपना] विस्तीर्ण शरण (वियच्छ) [हमें] दान कर और (वधम्) [शत्रु के] प्रहार को (वरीयः) बहुत दूर (यावय) फेंक दे ॥४॥"
भावार्थ : परमेश्वर के विश्वास से मनुष्य अपने पुरुषार्थ और बुद्धिबल से शत्रु को निरुत्साही करके विजयी होवें ॥४॥
टिप्पणी :टिप्पणी−पिछले आधे मन्त्र के लिये १।२०।३। देखो ॥ इति चतुर्थोऽनुवाकः ॥ ४−अप। अपकृत्य, तिरस्कृत्य। द्विषतः। द्विष अप्रीतौ−शतृ। अप्रीतिकरस्य शत्रोः। मनः। १।१।२। अन्तःकरणं हृदयम् आत्मबलम्। जिज्यासतः। धातोः कर्मणः समानकर्तृकादिच्छायां वा। पा० ३।१।७। इति ज्या वयोहानौ−सन् प्रत्ययः। सन्यङोः। पा० ६।१।९। इति द्विर्वचने हलादिः शेषे ह्रस्वे च कृते। सन्यतः। पा० ७।४।७८। इति अभ्यासाकारस्य इत्वम्। सन्नन्तस्य धातुसंज्ञायां लटः शतृ। वयोहानिमिच्छतः, अस्मान् जेतुमिच्छतः पुरुषस्य। वधम्। १।२०।१। प्रहारम्। अन्यद् व्याख्यातम्। १।२०।३ ॥