Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 2 / 10 / 2

शं ते॑ अ॒ग्निः स॒हाद्भिर॑स्तु॒ शं सोमः॑ स॒हौष॑धीभिः। ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद्द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॑ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म् ॥ 2॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 2 | Sukta : 10 | Paryay : | Mantra No : 2

In Hindi:

ऋषि : भृग्वङ्गिराः | देवता : आपो देवाः, अग्निः, सोमः | छन्द : सप्तपदाष्टिः | स्वर :

विषय : मुक्ति की प्राप्ति के लिये उपदेश।

पदपाठ : शम् । ते॒ । अ॒ग्नि : । स॒ह । अ॒त्ऽभि: । अ॒स्तु॒ । शम् । सोम॑: । स॒ह । ओष॑धीभि: । ए॒व । अ॒हम् । त्वाम् । क्षे॒त्रि॒यात् । नि:ऽऋ॑त्या: । जा॒मि॒ऽशं॒सात् । द्रु॒ह: । मु॒ञ्चा॒मि॒ । वरु॑णस्य । पाशा॑त् । अ॒ना॒गस॑म् । ब्रह्म॑णा । त्वा॒ । कृ॒णो॒मि॒ । शि॒वे इति॑ । ते॒ । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । उ॒भे इति॑ । स्ता॒म् ॥१०.२॥

पदार्थ : (ते) तेरेलिये (अग्निः) अग्नि (अद्भिः सह) जल के साथ (शम्) सुखदायक (अस्तु) हो, (सोमः) अमृत [ऐश्वर्य] (ओषधिभिः सह) अन्न आदि औषधियों के साथ (शम्) सुखदायक हो। (एव) ऐसे ही (अहम्) मैं (त्वाम्) तुझको (क्षेत्रियात्) शरीर वा वंश के रोग से, (निर्ऋत्याः) अलक्ष्मी [महामारी दरिद्रता आदि] से, (जामिशंसात्) भक्षणशील मूर्ख के सताने से, (द्रुहः) द्रोह [अनिष्ट चिन्ता] से और (वरुणस्य) दुष्कर्मों से रोकनेवाले न्यायाधीश के (पाशात्) दण्डपाश वा बन्ध से (मुञ्चामि) मैं छुड़ाता हूँ। (ब्रह्मणा) वेदज्ञान से (त्वा) तुमको (अनागसम्) निर्दोष (कृणोमि) करता हूँ, (ते) तेरेलिये (उभे) दोनों (द्यावापृथिवी=०–व्यौ) आकाश और पृथिवी (शिवे) मङ्गलमय (स्ताम्) होवें ॥२॥"

भावार्थ : मनुष्य को विज्ञानपूर्वक देश, काल, अग्नि, जल, वायु, खान, पान आदि पदार्थों का ठीक उपयोग करके स्वस्थ और ऐश्वर्यवान् रहकर आनन्द भोगना चाहिये ॥२॥

टिप्पणी :२–शम्। सुखकरः। ते। तुभ्यम्। अग्निः। पावकः। अद्भिः। जलेन। सोमः। अ० १।६।२। षु प्रसवैश्वर्ययोः–मन्। ऐश्वर्यम्। ओषधीभिः। अ० १।२३।१। ओष+धा–कि, ङीप्। ओषो दाहो धीयतेऽत्र। व्रीहियवादिभिः। एव। एवम्। अन्यद् गतं म० १ ॥