Atharvaveda / 3 / 21 / 3
य इन्द्रे॑ण स॒रथं॒ याति॑ दे॒वो वै॑श्वान॒र उ॒त वि॑श्वदा॒व्यः॑। यं जोह॑वीमि॒ पृत॑नासु सास॒हिं तेभ्यो॑ अ॒ग्निभ्यो॑ हु॒तम॑स्त्वे॒तत् ॥ 3॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 3 | Sukta : 21 | Paryay : | Mantra No : 3
In English:
Seer : vasiShTh | Devta : agniH | Metre : bhuriktriShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : ya indreNa saratha.m yaati devo vaishvaanara uta vishvadaavyaH. ya.m johaviimi pRRitanaasu saasahi.m tebhyo agnibhyo hutamastvetat . 3.
Component Words : yaH . indreNa . sa.aratham . yaati . devaH . vaishvaanaraH . uta . vishva.adaavya᳡H . yam . johaviimi . pRRitanaasu . sasahim . tebhyaH . agni.abhyaH . hutam . astu . etat .21.3.
In Hindi:
ऋषि : वसिष्ठ | देवता : अग्निः | छन्द : भुरिक्त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : परमेश्वर के गुणों का उपदेश।
पदपाठ : य: । इन्द्रे॑ण । स॒ऽरथ॑म् । याति॑ । दे॒व: । वै॒श्वा॒न॒र: । उ॒त । वि॒श्व॒ऽदा॒व्य᳡: । यम् । जोह॑वीमि । पृत॑नासु । स॒स॒हिम् । तेभ्य॑: । अ॒ग्निऽभ्य॑: । हु॒तम् । अ॒स्तु॒ । ए॒तत् ॥२१.३॥
पदार्थ : (यः) जो (देवः) प्रकाशमान वा जय चाहनेवाला [अग्नि] (इन्द्रेण) ऐश्वर्यवान् शूर के साथ (सरथम्) एक रथ पर चढ़कर (याति) चलता है, और [जो हमारे] (वैश्वानरः) सब नरों का हितकारी, (उत) और [जो शत्रु का] (विश्वदाव्यः) सब कुछ जलानेवाला है, और (यम्) जिस (सासहिम्) विजयी [अग्नि] को (पृतनासु) संग्रामों में (जोहवीमि) वारंवार आवाहन करता हूँ, (तेभ्यः) उन (अग्निभ्यः) अग्नियों [ईश्वरतेजों] को (एतत्) यह (हुतम्) दान [आत्मसमर्पण] (अस्तु) होवे ॥३॥ "
भावार्थ : जिस परमात्मा के तेज को हृदय में धारण करके साहसी शूर आग्नेय अस्त्र-शस्त्रधारी सेना के द्वारा शत्रुओं को शीघ्र जीत लेता है, उस जगदीश्वर को हमारा नमस्कार है ॥३॥
टिप्पणी :३−(यः) अग्निः। (इन्द्रेण) ऐश्वर्यवता शूरेण। (सरथम्) समानरथम्। एकरथमारुह्य। (याति) गच्छति। (देवः) दीप्यमानः। विजिगीषुः। (वैश्वानरः) अ० १।१०।४। सर्वनरहितः। (विश्वदात्र्यः) दुन्योरनुपसर्गे। पा० ३।१।१४२। इति दु उपतापे-णः। दावः=उपतापः। तत्र साधुः। पा० ४।४।९८। इति यत्। शत्रूणां सर्वोपतापने साधुः। सर्वदाहकुशलः। (जोहवीमि) अ० २।१२।३। पुनः पुनराह्वयामि। (पृतनासु) वीपतिभ्यां तनन्। उ० ३।१५०। इति पृङ् व्यायामे-तनन्, स च कित्। टाप्। संग्रामेषु-निघ० २।१७। (सासहिम्) अ० ३।१८।५। ससहिम्। अभिभवितारम्। अन्यद् गतम् ॥