Atharvaveda / 4 / 16 / 8
यः स॑मा॒म्यो॒ वरु॑णो॒ यो व्या॒म्यो॒ यः सं॑दे॒श्यो॒ वरु॑णो॒ यो वि॑दे॒श्यः। यो दै॒वो वरु॑णो॒ यश्च॒ मानु॑षः ॥ 8॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 4 | Sukta : 16 | Paryay : | Mantra No : 8
In English:
Seer : brahmaa | Devta : varuNaH | Metre : tripaanmahaabRRihatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yaH samaamyo varuNo yo vyaamyo yaH sa.mdeshyo varuNo yo videshyaH. yo daivo varuNo yashcha maanuShaH . 8.
Component Words : yaH . sam.aaabhya᳡H . varuNaH . yaH . vi.aaabhya᳡H . yaH . sam.adeshya᳡H . varuNaH . yaH . vi.adeshya᳡H . yaH . daivaH . varuNaH . yaH . cha . maanuShaH .16.8.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : वरुणः | छन्द : त्रिपान्महाबृहती | स्वर :
विषय : वरुण की सर्वव्यापकता का उपदेश।
पदपाठ : य: । स॒म्ऽआ॒भ्य᳡: । वरु॑ण: । य: । वि॒ऽआ॒भ्य᳡: । य: । स॒म्ऽदे॒श्य᳡: । वरु॑ण: । य: । वि॒ऽदे॒श्य᳡: । य: । दै॒व: । वरु॑ण: । य: । च॒ । मानु॑ष: ॥१६.८॥
पदार्थ : (वरुणः) वरुण परमेश्वर (यः) व्यापक, (समाम्यः) समान सेवनीय, (यः) सर्वनियन्ता और (व्याम्यः) पीड़ारहित है, (वरुणः) वरुण ही (यः) यत्नशील, (संदेश्यः) समानदेशीय, (यः) संयोग और वियोग करनेवाला, (विदेश्यः) विदेशीय है। (वरुणः) वरुण ही (यः) पूजनीय, (दैवः) दिव्य गुणवालों में वर्त्तमान, (च) और (यः) दाता, और (मानुषः) मननशील मनुष्यों में वर्त्तमान है ॥८॥"
भावार्थ : मनुष्य सर्वान्तर्यामी परमेश्वर की महिमा भले प्रकार जान कर अपने आत्मा की उन्नति करें ॥८॥
टिप्पणी :८−(यः) या गतौ-ड। व्यापकः (समाम्यः) ऋहलोर्ण्यत्। पा० ३।१।१२४। इति सम्+अम गतौ−भजने च-ण्यत्। सम्यग् आम्यो भजनीयः सेवनीयः (वरुणः) वरणीयः सर्वश्रेष्ठः (यः) यम-ड। नियन्ता (व्याम्यः) वि+अम पीडने-भावे ण्यत्। विगतम् आम्यं पीडनं यस्मात् सः। पीडारहितः। आनन्दस्वरूपः (यः) यती यत्ने-ड। यत्नशीलः (संदेश्यः) दिगादिभ्यो यत्। पा० ४।३।५४। इति देश-यत्। समानदेशे भवः (यः) यु मिश्रणामिश्रणयोः-ड। यविता संयोक्ता वियोक्ता च (विदेश्यः) पूर्ववद्-यत्। विदेशे भवः (यः) यज देवपूजने-ड। पूजनीयः (दैवः) देवाद् यञञौ। वा० पा० ४।१।८५। इति देव-अञ्। देवेषु दिव्यगुणवत्सु भवः (यः) यज दाने-ड। दाता (च) समुच्चये (मानुषः) अ० ४।१४।५। मनुष्येषु मननशीलेषु भवः ॥