Atharvaveda / 4 / 31 / 4
एको॑ बहू॒नाम॑सि मन्य ईडि॒ता विशं॑विशं यु॒द्धाय॒ सं शि॑शाधि। अकृ॑त्तरु॒क्त्वया॑ यु॒जा व॒यं द्यु॒मन्तं॒ घोषं॑ विज॒याय॑ कृण्मसि ॥ 4॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 4 | Sukta : 31 | Paryay : | Mantra No : 4
In English:
Seer : brahmaaskandaH | Devta : manyuH | Metre : bhuriktriShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : eko bahuunaamasi manya iiDitaa visha.mvisha.m yuddhaaya sa.m shishaadhi. akRRittaruktvayaa yujaa vaya.m dyumanta.m ghoSha.m vijayaaya kRRiNmasi . 4.
Component Words : ekaH . bahuunaam . asi . manyo iti . iiDitaa . visham.avisham . yudhdaaya . sam . shishaadhi . akRRitta.aruk . tvayaa . yujaa . vayam . dyu.amantam . ghoSham . vi.ajayaaya . kRRiNmasi .31.4.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मास्कन्दः | देवता : मन्युः | छन्द : भुरिक्त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : संग्राम में जय पाने का उपदेश।
पदपाठ : एक॑: । ब॒हू॒नाम् । अ॒सि॒ । म॒न्यो॒ इति॑ । ई॒डि॒ता । विश॑म्ऽविशम् । यु॒ध्दाय॑ । सम् । शि॒शा॒धि॒ । अकृ॑त्तऽरुक् । त्वया॑ । यु॒जा । व॒यम् । द्यु॒ऽमन्त॑म् । घोष॑म् । वि॒ऽज॒याय॑ । कृ॒ण्म॒सि॒ ॥३१.४॥
पदार्थ : (मन्यो) हे क्रोध ! (एकः) अकेला ही तू (बहूनाम्) बहुत से शूरों का (ईडिता) सत्कार करनेवाला (असि) है। (विशंविशम्) प्रत्येक प्रजा वा मनुष्य को (युद्धाय) युद्ध के लिये (सम्) यथावत् (शिशाधि) शिक्षा दे वा तीक्ष्ण कर। (अकृत्तरुक्) हे पूर्ण कान्तिवाले ! (त्वया युजा) तुझ मित्र के साथ (वयम्) हम लोग (द्युमन्तम्) हर्षयुक्त (घोषम्) ध्वनि [सिंहनाद वा मारू गीत] (विजयाय) विजय के लिये (कृण्मसि) करते हैं ॥४॥"
भावार्थ : मनुष्य क्रोधपूर्वक शत्रुओं पर धावा करके स्तुति, विजय और कीर्ति पाते हैं ॥४॥
टिप्पणी :४−(एकः) एकएव (बहूनाम्) अनेकानां शूराणाम् (असि) भवसि (मन्यो) हे क्रोध (ईडिता) ईड-तृच्। ईडिरध्येषणाकर्मा पूजाकर्मा वा-निरु० ७।१५। याचकः। पूजकः सत्कारकः (विशंविशम्) प्रत्येकप्रजाम्। मनुष्यं वा-निघ० २।३। (युद्धाय) संग्रामाय (सम्) सम्यक् (शिशाधि) शासु अनुशिष्टौ। यद्वा शो तनूकरणे। लोटि छान्दसं रूपम्। विकरणस्य श्लौ द्वित्वमभ्यासस्येत्वम्। हेर्धित्वम्। शाधि शिक्षय। श्य तीक्ष्णीकुरु (अकृत्तरुक्) हे अछिन्नदीप्ते। संपूर्णप्रकाश ! (त्वया) (युजा) मित्रेण (वयम्) (द्युमन्तम्) दिवु मोदे-क्विप्। हर्षवन्तम् (घोषम्) सिंहनादात्मकं ध्वनिम् (विजयाय) विजयार्थम् (कृण्मसि) कृण्मः कुर्मः ॥