Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 5 / 5 / 8

सि॑ला॒ची नाम॑ कानी॒नोऽज॑बभ्रु पि॒ता तव॑। अश्वो॑ य॒मस्य॒ यः श्या॒वस्तस्य॑ हा॒स्नास्यु॑क्षि॒ता ॥ 8॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 5 | Sukta : 5 | Paryay : | Mantra No : 8

In Hindi:

ऋषि : अथर्वा | देवता : लाक्षासूक्तम् | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :

विषय : ब्रह्म विद्या का उपदेश।

पदपाठ : सि॒ला॒ची । नाम॑ । का॒नी॒न: । अज॑ऽबभ्रु । पि॒ता । तव॑ । अश्व॑: । य॒मस्य॑ । य: । श्या॒व: । तस्य॑ । ह॒ । अ॒स्ना । अ॒स‍ि॒ । उ॒क्षि॒ता ॥५.८॥

पदार्थ : (सिलाची) सब में मेल रखनेवाली शक्ति (नाम) तू प्रसिद्ध है। (तव) तेरा (पिता) पालनेवाला गुण (कानीनः) कन्या अर्थात् कमनीय शक्ति [परमेश्वर] से आया हुआ, (अजबभ्रु) जीवात्माओं का पोषक है। (यमस्य) सर्वनियामक परमेश्वर का (यः) जो (श्यावः) गतिशील (अश्वः) व्यापक गुण है, (तस्य) उसके (अस्ना) प्रकाश से (ह) निश्चय करके तू (उक्षिता) सींची हुई (असि) है ॥८॥"

भावार्थ : परमेश्वर के सर्वरक्षक आदि गुणों को विचार कर मनुष्य सदा उन्नति करें ॥८॥

टिप्पणी :८−(सिलाची) म० १। सिलेन श्लेषेण संसर्गेण गतिशीला (नाम) प्रसिद्धौ (कानीनः) अघ्न्यादयश्च। उ० ४।११२। इति कनी दीप्तिकान्तिगतिषु−यक्, टाप्। इति कन्या कमनीया। कन्यायाः कनीन च। पा० ४।१।११६। इति कन्या−अण्, कनीन आदेशः। कन्यायाः कमनीयायाः शक्तेः परमेश्वराज्जाता (अजबभ्रु) अजः−अ० ४।१५।१। अजन्मा गतिशीलो वा जीवात्मा। कुर्भ्रश्च। उ० १।˜२२। इति डुभृञ् धारणपोषणयोः−कु, द्वित्वं च। विभक्तेर्लुक्। अजानां जीवात्मनां बभ्रुर्भर्ता पोषकः (पिता) रक्षको गुणः (तव) (अश्वः) व्यापको गुणः (यमस्य) अ० १।१४।२। नियामकस्य परमेश्वरस्य (यः) (श्यावः) कॄगॄशॄदृभ्यो वः। उ० १।१५५। इति श्यैङ् गतौ−व। गतिशीलः (तस्य) अश्वस्य (ह) निश्चयेन (अस्ना) असु क्षेपणे, यद्वा अस दीप्तौ−ऋजि। पद्दन्नोमास्। पा० ६।१।६३। इति असृज् शब्दस्य असन् टाविभक्तिः। प्रकाशेन (असि) (उक्षिता) सिञ्चिता प्रवर्धिता ॥