Atharvaveda / 5 / 8 / 4
अति॑ धावतातिसरा॒ इन्द्र॑स्य॒ वच॑सा हत। अविं॒ वृक॑ इव मथ्नीत॒ स वो॒ जीव॒न्मा मो॑चि प्रा॒णम॒स्यापि॑ नह्यत ॥ 4॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 5 | Sukta : 8 | Paryay : | Mantra No : 4
In English:
Seer : atharvaa | Devta : indraH | Metre : bhurikpathyaapa~NktiH | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : ati dhaavataatisaraa indrasya vachasaa hata. avi.m vRRika iva mathniita sa vo jiivanmaa mochi praaNamasyaapi nahyata . 4.
Component Words : ati . dhaavata . ati.asaraaH . indrasya . vachasaa . hata . avim . vRRikaH.aiva . mathniita . saH . vaH . jiivan . maa . mochi. praaNam . asya . api . nahyata .8.4.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : इन्द्रः | छन्द : भुरिक्पथ्यापङ्क्तिः | स्वर :
विषय : राजा के धर्म का उपदेश।
पदपाठ : अति॑ । धा॒व॒त॒ । अ॒ति॒ऽस॒रा॒: । इन्द्र॑स्य । वच॑सा । ह॒त॒ । अवि॑म् । वृक॑:ऽइव । म॒थ्नी॒त॒ । स: । व॒: । जीव॑न् । मा । मो॒चि॒। प्रा॒णम् । अ॒स्य । अपि॑ । न॒ह्य॒त॒ ॥८.४॥
पदार्थ : (अतिसराः) हे उद्योगी शूरो ! (अति धावत) अत्यन्त करके धावा करो। (इन्द्रस्य) परम ऐश्वर्यवाले राजा के (वचसा) वचन से (हत) मारो। [उसे] (मथ्नीत) मथ डालो, (वृक इव) जैसे भेड़िया (अविम्) भेड़ को। (सः) वो (जीवन्) जीता हुआ (वः) तुम्हारी (मा मोचि) मुक्ति न पावे। (अस्य) इसके (प्राणम्) प्राण को (अपि) भी (नह्यत) बाँध लो ॥४॥"
भावार्थ : शूरवीर पुरुष राजा की आज्ञा से चढ़ाई करके शत्रुओं का सर्वथा नाश करें ॥४॥
टिप्पणी :४−(अति) अत्यन्त (धावत) धावु गतिशुद्ध्योः। शीघ्रं गच्छत (अतिसराः) म० २। अर्शआद्यच्। हे अतिसरोपेताः। हे उद्योगिनः पुरुषाः (इन्द्रस्य) परमैश्वर्यवतो राज्ञः (वचसा) वचनेन (हत) नाशयत (अविम्) रक्षणीयं मेषम् (वृकः) आदाने−क। आदानशीलो घातकजन्तुविशेषः (इव) यथा (मथ्नीत) विलोडयत। (सः) शत्रुः (वः) युष्माकम् (जीवन्) प्राणान् धारयन् (मा मोचि) मुक्तिं न प्राप्नुयात् (प्राणम्) जीवनम् (अस्य) शत्रोः (अपि) (नह्यत) बध्नीत ॥