vedyog.net

In English:

Seer : atharvaa | Devta : savitaa, aadityagaNaH, rudragaNaH, vasugaNaH | Metre : chatuShpadaa puroviraaDatishaakvaragarbhaa jagatii | Tone :

Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.

Verse : aayamagantsavitaa kShureNoShNena vaaya udakenehi. aadityaa rudraa vasava undantu sachetasaH somasya raaj~no vapata prachetasaH . 1.

Component Words :
aa . ayam . agan . savitaa . kShureNa . uShNena . vaayo iti .udakena . aa . ihi . aadityaaH. rudraaH . vasavaH . undantu . sa.achetasaH. somasya . raaj~naH . vapata . pra.achetasaH .68.1.

---

In Hindi:

ऋषि : अथर्वा | देवता : सविता, आदित्यगणः, रुद्रगणः, वसुगणः | छन्द : चतुष्पदा पुरोविराडतिशाक्वरगर्भा जगती | स्वर :

विषय : मुण्डन संस्कार का उपदेश।

पदपाठ : आ । अ॒यम् । अ॒ग॒न् । स॒वि॒ता । क्षु॒रेण॑ । उ॒ष्णेन॑ । वा॒यो॒ इति॑ ।उ॒द॒केन॑ । आ । इ॒हि॒ । आ॒दि॒त्या:। रु॒द्रा: । वस॑व: । उ॒न्द॒न्तु॒ । सऽचे॑तस:। सोम॑स्य । राज्ञ॑: । व॒प॒त॒ । प्रऽचे॑तस: ॥६८.१॥

पदार्थ : (अयम्) यह (सविता) काम का चलानेवाला फुरतीला नापित (क्षुरेण) छुरा सहित (आ अगन्) आया है, (वायो) हे शीघ्रगामी पुरुष ! (उष्णेन) तप्त [तत्ते] (उदकेन) जलसहित (आ इहि) तू आ। (आदित्याः) प्रकाशमान, (रुद्राः) ज्ञानवान्, (वसवः) श्रेष्ठ पुरुष आप (सचेतसः) एकचित्त होकर [बालक के केश] (उन्दन्तु) भिगोवें, (प्रचेतसः) प्रकृष्ट ज्ञानवाले पुरुषो ! तुम (सोमस्य) शान्तस्वभाव (राज्ञः) तेजस्वी बालक का (वपत=वपयत) मुण्डन कराओ ॥१॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :१−(अयम्) दृश्यमानः (आ अगन्) आगमत्। आगतवान् (सविता) कर्मप्रेरकः स्फूर्तिशीलो नापितः (क्षुरेण) ऋज्रेन्द्राग्र०। उ० २।२८। इति क्षुर विलेखने−रन्, रेफलोपः। लोमच्छेदकेनास्त्रेण (उष्णेन) तप्तेन (वायो) हे शीघ्रगामिन् पुरुष (उदकेन) जलेन (आ इहि) आगच्छ (आदित्याः) अ० १।९।१। प्रकाशमाना विद्वांसः (रुद्राः) अ० २।२७।६। ज्ञानदातारः (वसवः) श्रेष्ठा जनाः (उन्दन्तु) आर्द्रीकुर्वन्तु। माणवकस्य शिर इति शेषः (सचेतसः) समानज्ञानाः (सोमस्य) शान्तस्वभावस्य (राज्ञः) तेजस्विनो माणवकस्य (वपत) वपयत। मुण्डनं कारयत (प्रचेतसः) प्रकृष्टज्ञानाः पुरुषाः ॥

---