Atharvaveda / 6 / 68 / 3
येनाव॑पत्सवि॒ता क्षु॒रेण॒ सोम॑स्य॒ राज्ञो॒ वरु॑णस्य वि॒द्वान्। तेन॑ ब्रह्माणो वपते॒दम॒स्य गोमा॒नश्व॑वान॒यम॑स्तु प्र॒जावा॑न् ॥ 3॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 6 | Sukta : 68 | Paryay : | Mantra No : 3
In English:
Seer : atharvaa | Devta : savitaa, somaH, varuNaH | Metre : atijagatiigarbhaa triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yenaavapatsavitaa kShureNa somasya raaj~no varuNasya vidvaan. tena brahmaaNo vapatedamasya gomaanashvavaanayamastu prajaavaan . 3.
Component Words : yena . avapat . savitaa . kShureNa . somasya . raaj~naH . varuNasya . vidvaan . tena . brahmaaNaH . vapata . idam . asya . go.amaan . ashva.avaan . ayam . astu . prajaa.avaan .68.3.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : सविता, सोमः, वरुणः | छन्द : अतिजगतीगर्भा त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : मुण्डन संस्कार का उपदेश।
पदपाठ : येन॑ । अव॑पत् । स॒वि॒ता । क्षु॒रेण॑ । सोम॑स्य । राज्ञ॑: । वरु॑णस्य । वि॒द्वान् । तेन॑ । ब्र॒ह्मा॒ण॒: । व॒प॒त॒ । इ॒दम् । अ॒स्य । गोऽमा॑न् । अश्व॑ऽवान् । अ॒यम् । अ॒स्तु॒ । प्र॒जाऽवा॑न् ॥६८.३॥
पदार्थ : (येन) जिस विधि के साथ (विद्वान्) अपना कर्म जाननेवाले (सविता) फुरतीले नापित ने (क्षुरेण) छुरा से (सोमस्य) शान्तस्वभाव, (राज्ञः) तेजस्वी, (वरुणस्य) उत्तम स्वभाववाले बालक का (अवपत्) मुण्डन किया है। (तेन) उसी विधि से (ब्रह्माणः) हे ब्राह्मणो ! (अस्य) इस बालक का (इदम्) यह शिर (वपत) मुण्डन कराओ, (अयम्) यह बालक (गोमान्) उत्तम गौओंवाला, (अश्ववान्) उत्तम घोड़ोंवाला और (प्रजावान्) उत्तम सन्तानोंवाला (अस्तु) होवे ॥३॥"
भावार्थ : टिप्पणी :३−(येन) यादृशेन विधिना (अवपत्) मुण्डनं कृतवान् (सविता) म० १। स्फूर्तिशीलः (क्षुरेण) अस्त्रेण (सोमस्य) शान्तस्वभावस्य (राज्ञः) तेजस्विनः (वरुणस्य) श्रेष्ठबालकस्य (विद्वान्) स्वकर्मज्ञाता नापितः (तेन) तादृशेन कर्मणा (ब्रह्माणः) हे वेदज्ञातारो ब्राह्मणाः (वपत) मुण्डनं कारयत (इदम्) शिरः (अस्य) माणवकस्य (गोमान्) प्रशस्तगोयुक्तः (अश्ववान्) बहुमूल्यतुरङ्गोपेतः (अयम्) माणवकः (अस्तु) (प्रजावान्) प्रशस्तसन्तानयुक्त ॥