Atharvaveda / 7 / 110 / 2
याभ्या॒मज॑य॒न्त्स्व१॒॑रग्र॑ ए॒व यावा॑त॒स्थतु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑। प्र च॑र्ष॒णी वृष॑णा॒ वज्र॑बाहू अ॒ग्निमिन्द्रं॑ वृत्र॒हणा॑ हुवे॒ऽहम् ॥ 2॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 7 | Sukta : 110 | Paryay : | Mantra No : 2
In English:
Seer : bhRRiguH | Devta : indraagnii | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yaabhyaamajayantsva1ragra eva yaavaatasthaturbhuvanaani vishvaa. pra charShaNii vRRiShaNaa vajrabaahuu agnimindra.m vRRitrahaNaa huve.aham . 2.
Component Words : yaabhyaam . ajayan . sva᳡H . agre . eva . yau . aa.atasthatuH . bhuvanaani . vishvaa . pracharShaNii iti pra.acharShaNii . vRRiShaNaa . vajrabaahuu iti vajra.abaahuu . agnim . indram . vRRitra.ahanaa . huve . aham .115.2.
In Hindi:
ऋषि : भृगुः | देवता : इन्द्राग्नी | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : राजा और मन्त्री के कर्तव्य का उपदेश।
पदपाठ : याभ्या॑म् । अज॑यन् । स्व᳡: । अग्रे॑ । ए॒व । यौ । आ॒ऽत॒स्थतु॑: । भुव॑नानि । विश्वा॑ । प्रच॑र्षणी॒ इति॒ प्रऽच॑र्षणी । वृष॑णा । वज्र॑बाहू॒ इति॒ वज्र॑ऽबाहू । अ॒ग्निम् । इन्द्र॑म् । वृ॒त्र॒ऽहना॑ । हु॒वे । अ॒हम् ॥११५.२॥
पदार्थ : (याभ्याम्) जिन दोनों के द्वारा (एव) ही उन्होंने [महात्माओं ने] (स्वः) स्वर्ग [सुख] को (अग्रे) पहिले (अजयन्) जीता था [पाया था], (यौ) जो दोनों (विश्वा) सब (भुवनानि) प्राणियों में (आतस्थतुः) ठहर गये हैं। [उन दोनों] (प्रचर्षणी) शीघ्रगामी वा अच्छे मनुष्योंवाले, (वृषणा) शूर, (वज्रबाहू) वज्र [लोह समान दृढ़] भुजाओंवाले, (वृत्रहणा) रोकावटें नाश करनेवाले (इन्द्रम्) परम ऐश्वर्यवाले राजा और (अग्निम्) तेजस्वी मन्त्री को (अहम्) मैं (हुवे) बुलाता हूँ ॥२॥"
भावार्थ : टिप्पणी :२−(याभ्याम्) राजमन्त्रिभ्याम् (अजयन्) प्राप्तवन्तो महात्मानः (स्वः) अ० २।५।२। सुखम् (अग्रे) पूर्वकाले (एव) अवश्यम् (यौ) (आतस्थतुः) व्याप्तवन्तौ (भुवनानि) भूतजातानि (विश्वा) सर्वाणि (प्रचर्षणी) अ० ४।२४।३। शीघ्रगामिनौ। प्रकृष्टमनुष्यवन्तौ (वृषणा) इन्द्रौ। पराक्रमिणौ (वज्रबाहू) वज्रवद् लौहतुल्यौ दृढौ बाहू ययोस्तौ (अग्निम्) तेजस्विनं मन्त्रिणम् (इन्द्रम्) प्रतापिनं राजानम् (वृत्रहणा) विघ्ननाशकौ (हुवे) आह्वयामि (अहम्) प्रजागणः ॥