Atharvaveda / 8 / 9 / 8
यां प्रच्यु॑ता॒मनु॑ य॒ज्ञाः प्र॒च्यव॑न्त उप॒तिष्ठ॑न्त उप॒तिष्ठ॑मानाम्। यस्या॑ व्र॒ते प्र॑स॒वे य॒क्षमेज॑ति॒ सा वि॒राडृ॑षयः पर॒मे व्यो॑मन् ॥ 8॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 8 | Sukta : 9 | Paryay : | Mantra No : 8
In English:
Seer : atharvaa | Devta : kashyapaH, samastaarShachChandaa.msi, RRiShigaNaH | Metre : jagatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yaa.m prachyutaamanu yaj~naaH prachyavanta upatiShThanta upatiShThamaanaam. yasyaa vrate prasave yakShamejati saa viraaDRRiShayaH parame vyoman . 8.
Component Words : yaam . pra.achyutaam . anu . yaj~naaH . pra.achyavante . upa.atiShThante . upa.atiShThamaanaam . yasyaaH . vrate . pra.asave . yakSham . ejati . saa . vi.araaT . RRiShayaH . parame . vi.aoman .9.8.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : कश्यपः, समस्तार्षच्छन्दांसि, ऋषिगणः | छन्द : जगती | स्वर :
विषय : ब्रह्म विद्या का उपदेश।
पदपाठ : याम् । प्रऽच्यु॑ताम् । अनु॑ । य॒ज्ञा: । प्र॒ऽच्यव॑न्ते । उ॒प॒ऽतिष्ठ॑न्ते । उ॒प॒ऽतिष्ठ॑मानाम् । यस्या॑: । व्र॒ते । प्र॒ऽस॒वे । य॒क्षम् । एज॑ति । सा । वि॒ऽराट् । ऋ॒ष॒य॒: । प॒र॒मे॒ । विऽओ॑मन् ॥९.८॥
पदार्थ : (याम् प्रच्युताम् अनु) जिस आगे बढ़ी हुई के पीछे (यज्ञाः) यज्ञ [संयोग-वियोग व्यवहार, सृष्टिसमय में] (प्रच्यवन्ते) आगे बढ़ते हैं, (उपतिष्ठमानाम्) ठहरती हुई के [पीछे, प्रलय में] (उपतिष्ठन्ते) ठहर जाते हैं। (यस्याः) जिस [शक्ति] के (व्रते) नियम और (प्रसवे) बड़े ऐश्वर्य में (यक्षम्) संगतियोग्य जगत् (एजति) चेष्टा करता है, (ऋषयः) हे ऋषि लोगो ! (सा) वह (विराट्) विविधेश्वरी (परमे) सर्वोत्कृष्ट (व्योमन्) विविध रक्षक परमेश्वर में है ॥८॥"
भावार्थ : टिप्पणी :८−(याम्) विराजम् (प्रच्युताम्) अग्रेगताम् (अनु) अनुसृत्य (यज्ञाः) संयोगवियोगव्यवहाराः (प्रच्यवन्ते) प्रकर्षेण गच्छन्ति (उपतिष्ठन्ते) स्थितिं प्राप्नुवन्ति (उपतिष्ठमानाम्) स्थितिं गच्छन्तीम्, अनु इति शेषः (यस्याः) विराजः (व्रते) नियमे (प्रसवे) प्रकृष्टैश्वर्ये (यक्षम्) वृतॄवदिवचि०। उ० ३।६२। यज संगतिकरणे-स प्रत्ययः। संगन्तव्यं जगत् (एजति) चेष्टते (सा) (विराट्) म० १। महेश्वरी (ऋषयः) हे साक्षात्कृतधर्म्माणः (परमे) परमोत्कृष्टे (व्योमन्) अ० ५।१७।६। वि+अव-रक्षणे मनिन्। विविधरक्षके परमात्मनि ॥