Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 9 / 1 / 8

हि॒ङ्करि॑क्रती बृह॒ती व॑यो॒धा उ॒च्चैर्घो॑षा॒भ्येति॒ या व्र॒तम्। त्रीन्घ॒र्मान॒भि वा॑वशा॒ना मिमा॑ति मा॒युं पय॑ते॒ पयो॑भिः ॥ 8॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 9 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 8

In Hindi:

ऋषि : अथर्वा | देवता : मधु, अश्विनौ | छन्द : बृहतीगर्भा संस्तारपङ्क्तिः | स्वर :

विषय : ब्रह्म की प्राप्ति का उपदेश।

पदपाठ : हि॒ङ्ऽकरि॑क्रती । बृ॒ह॒ती । व॒य॒:ऽधा: । उ॒च्चै:ऽघो॑षा । अ॒भि॒ऽएति॑ । या । व्र॒तम् । त्रीन् । ध॒र्मान् । अ॒भि । वा॒व॒शा॒ना । मिमा॑ति । मा॒युम् । पय॑ते । पय॑:ऽभि: ॥१.८॥

पदार्थ : (हिङ्करिक्रती) अत्यन्त वृद्धि करती हुई, (वयोधाः) बल वा अन्न देनेवाली, (उच्चैर्घोषा) ऊँचा शब्द रखनेवाली (या) जो (बृहती) बहुत बड़ी [ब्रह्मविद्या] (व्रतम्) अपने नियम पर (अभ्येति) चली चलती है, वह (त्रीन्)) तीन [शारीरिक, आत्मिक और सामाजिक] (घर्मान्) यज्ञों की (अभि) सब ओर से (वावशाना) अति कामना करती हुई (मायुम्) शब्द (मिमाति) करती है और (पयोभिः) बलों के साथ (पयते) चलती है ॥८॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :८−(हिङ्करिक्रती) हि गतिवृद्ध्योः-डि। दाधर्त्तिदर्द्धर्त्तिदर्द्धर्षि०। पा० ७।४।६५। करोतेर्यङ्लुकि-शतृ, चुत्वाभावः। हिङ्कृण्वती। अ० ७।७३।८। गतिं वृद्धिं वा कुर्वती (बृहती) विशाला। वेदवाणी (वयोधाः) बलस्यान्नस्य वा दात्री (उच्चैर्घोषा) प्रसिद्धनादा (अभ्येति) प्राप्नोति (या) मधुकशा (व्रतम्) स्वकीयं कर्म (त्रीन्) शारीरिकात्मिकसामाजिकान् (घर्मान्) यज्ञान्-निघ० ३।७। (अभि) सर्वतः (वावशाना) भृशं कामयमाना (मिमाति) मा माने जुहोत्यादित्वम्। निर्माति। करोति (मायुम्) कृवापाजिमि०। उ० १।१। माङ् माने शब्दे च-उण्, युक् च। शब्दम् वाचम्-निघ० १।११। (पयते) गच्छति (पयोभिः) बलैः सह ॥