vedyog.net

In English:

Seer : brahmaa | Devta : atithiH, vidyaa | Metre : tripadaa nichRRidviShamaa gaayatrii | Tone :

Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.

Verse : madhyandina udgaayatyaparaahNaH prati haratyasta.myannidhanam. nidhana.m bhuutyaaH prajaayaaH pashuunaa.m bhavati ya eva.m veda . 5.

Component Words :
madhya.mdinaH . ut . gaayati . apara.aahnaH . prati . harati . astam.ayan . ni.adhanam . ni.adhanam . bhuutyaaH . pra.ajaayaaH . pashuunaam . bhavati . yaH . evam . veda .10.5.

---

In Hindi:

ऋषि : ब्रह्मा | देवता : अतिथिः, विद्या | छन्द : त्रिपदा निचृद्विषमा गायत्री | स्वर :

विषय : अतिथि के सत्कार का उपदेश।

पदपाठ : म॒ध्यंदि॑न: । उत् । गा॒य॒ति॒ । अ॒प॒र॒ऽअ॒ह्न: । प्रति॑ । ह॒र॒ति॒ । अ॒स्त॒म्ऽयन् । नि॒ऽधन॑म् । नि॒ऽधन॑म् । भूत्या॑: । प्र॒ऽजाया॑: । प॒शू॒नाम् । भ॒व॒ति॒ । य: । ए॒वम् । वेद॑ ॥१०.५॥

पदार्थ : [उस गृहस्थ के लिये] (मध्यन्दिनः) मध्याह्नकाल (उत् गायति) उद्गीथ [वेदगान] करता है, (अपराह्णः) तीसरा पहर (निधनम्) निधि (प्रति) प्रत्यक्ष (हरति) प्राप्त कराता है और (अस्तंयन्) डूबता हुआ [सूर्य, निधि प्रत्यक्ष प्राप्त कराता है]। [उसके लिये] (भूत्याः) वैभव का, (प्रजायाः) प्रजा [सन्तान भृत्य आदि] का और (पशूनाम्) पशुओं [गौ, घोड़े, हाथी आदि] का (निधनम्) निधि (भवति) होता है, (यः) जो गृहस्थ (एवम्) इस प्रकार (वेद) जानता है ॥५॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :४, ५−(तस्मै) गृहस्थाय (उद्यन्) उद्गच्छन् (सूर्यः) (संगवः) गोरद्धितलुकि। पा० ५।४।९२। सम्+गो-टच्। गोभिः किरणैः सङ्गतो मध्याह्नपूर्वः सूर्यः (मध्यन्दिनः) अ० ४।११।१२। मध्याह्नः (अपराह्णः) पूर्वापराधरो०। पा० २।२।१। इति समासः। राजाहःसखिभ्यष्टच्। पा० ५।४।९१। टच्। अह्नोऽह्न एतेभ्यः। पा० ५।४।८८। अह्नादेशः। अह्नोऽदन्तात्। पा० ८।४।७। णत्वम्। रात्राह्नाहाः पुंसि। पा० २।४।२९। इति पुंस्त्वम्। दिनस्य तृतीयभागः (अस्तंयन्) अदर्शनं प्राप्नुवन् सूर्यः। अन्यत् पूर्ववत् ॥

---