vedyog.net

In English:

Seer : brahmaa | Devta : vaamaH, aadityaH, adhyaatmam | Metre : triShTup | Tone :

Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.

Verse : ko dadarsha prathama.m jaayamaanamasthanvanta.m yadanasthaa bibharti. bhuumyaa asurasRRigaatmaa kva᳡ svitko vidvaa.msamupa gaatpraShTumetat . 4.

Component Words :
kaH . dadarsha . prathamam . jaayamaanam . asthan.avantam . yat . anasthaa. bibharti . bhuumyaaH . asuH . asRRik . aatmaa . ka᳡ . svit . kaH . vidvaa.msam . upa . gaat . praShTum . etat .14.4.

---

In Hindi:

ऋषि : ब्रह्मा | देवता : वामः, आदित्यः, अध्यात्मम् | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : जीवात्मा और परमात्मा के ज्ञान का उपदेश।

पदपाठ : क: । द॒द॒र्श॒ । प्र॒थ॒मम् । जाय॑मानम् । अ॒स्थ॒न्ऽवन्त॑म् । यत् । अ॒न॒स्था। बिभ॑र्ति । भूम्या॑: । असु॑: । असृ॑क् । आ॒त्मा । क᳡ । स्वि॒त् । क: । वि॒द्वांस॑म् । उप॑ । गा॒त् । प्रष्टु॑म् । ए॒तत् ॥१४.४॥

पदार्थ : (कः) किस ने (प्रथमम्) पहिले ही पहिले (जायमानम्) उत्पन्न होते हुए (अस्थन्वन्तम्) हड्डियोंवाले [देह] को (ददर्श) देखा था, (यत्) जिस [देह] को (अनस्था) बिना हड्डियोंवाला [बिना शरीरवाला जीवात्मा अथवा विना शरीरवाली प्रकृति] (बिभर्ति) धारण करती है। (क्व स्वित्) कहाँ पर ही (भूम्याः) भूमि [संसार] का (असुः) प्राण, (असृक्) रक्त और (आत्मा) जीवात्मा [था], (कः) कौन सा पुरुष (एतत्) यह (प्रष्टुम्) पूँछने को (विद्वांसम्) विद्वान् के (उप गात्) समीप जावे ॥४॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :४−(कः) पुरुषः (ददर्श) दृष्टवान् (प्रथमम्) आदौ (जायमानम्) उत्पद्यमानम् (अस्थन्वन्तम्) छन्दस्यपि दृश्यते। पा० ७।१।७६। अस्थिशब्दस्य अनङ्। अनो नुट्। पा० ८।२।१६। मतोर्नुडागमः। अस्थियुक्तं देहम्-द० (यत्) देहम् (अनस्था) छन्दस्यपि दृश्यते। पा० ७।१।७६। अस्थिशब्दस्य अनङ्। सर्वनामस्थाने चासम्बुद्धौ। पा० ६।४।८। उपधादीर्घः, सुलोपो नलोपश्च। अस्थिरहितः शरीररहितो जीवात्मा यद्वा, शरीररहिता प्रकृतिः। (बिभर्ति) धरति (भूम्याः) भूमेः (असुः) प्राणः (असृक्) रुधिरम् (आत्मा) जीवः (क्व) कुत्र (स्वित्) अपि (कः) (विद्वांसम्) (उप) समीपे (गात्) गम्यात् (प्रष्टुम्) जिज्ञासितुम् (एतत्) ॥

---