Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 10 / 2 / 10

आर्ति॒रव॑र्ति॒र्निरृ॑तिः॒ कुतो॒ नु पुरु॒षेऽम॑तिः। राद्धिः॒ समृ॑द्धि॒रव्यृ॑द्धिर्म॒तिरुदि॑तयः॒ कुतः॑ ॥ 10॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 10 | Sukta : 2 | Paryay : | Mantra No : 10

In Hindi:

ऋषि : नारायणः | देवता : ब्रह्मप्रकाशनम्, पुरुषः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :

विषय : मनुष्यशरीर की महिमा का उपदेश।

पदपाठ : आर्ति॑: । अव॑र्ति: । नि:ऽऋ॑ति: । कुत॑: । नु । पुरु॑षे । अम॑ति: । राध्दि॑: । सम्ऽऋ॑ध्दि: । अवि॑ऽऋध्दि: । म॒ति: । उत्ऽइ॑तय: । कुत॑: ॥२.१०॥

पदार्थ : (पुरुषे) मनुष्य में (नु) अब (आर्तिः) पीड़ा, (अवर्तिः) दरिद्रता, (निर्ऋतिः) महामारी और (अमतिः) कुमति (कुतः) कहाँ से [हैं]। (राद्धिः) पूर्णता, (समृद्धिः) सम्पत्ति, (अव्यृद्धिः) अन्यूनता, (मतिः) बुद्धि और (उदितयः) उदयक्रियायें (कुतः) कहाँ से [हैं] ॥१०॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :१०−(आर्तिः) अ० ३।३१।२। पीडा (अवर्तिः) अ० ४।३४।३। दरिद्रता (निर्ऋतिः) अ० २।१०।१। कृच्छ्रापत्तिः-निरु० २।७ (कुतः) कस्मात् स्थानात् (नु) सम्प्रति (पुरुषे) मनुष्ये (अमतिः) दुर्मतिः (राद्धिः) राध संसिद्धौ-क्तिन्। संसिद्धिः। पूर्णता (समृद्धिः) सम्पत्तिः (अव्यृद्धिः) ऋद्धिर्वृद्धिः, विगता ऋद्धिर्व्यृद्धिर्न्यूनता, न व्यृद्धिः अन्यूनता (मतिः) बुद्धिः (उदितयः) उत्+इण् गतौ-क्तिन्। उदयक्रियाः (कुतः) ॥