Atharvaveda / 10 / 7 / 11
यत्र॒ तपः॑ परा॒क्रम्य॑ व्र॒तं धा॒रय॒त्युत्त॑रम्। ऋ॒तं च॒ यत्र॑ श्र॒द्धा चापो॒ ब्रह्म॑ स॒माहि॑ताः स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः ॥ 11॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 10 | Sukta : 7 | Paryay : | Mantra No : 11
In English:
Seer : atharvaa, kShudraH | Devta : skandhaH, aatmaa | Metre : upariShTaajjyotirjagatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yatra tapaH paraakramya vrata.m dhaarayatyuttaram. RRita.m cha yatra shraddhaa chaapo brahma samaahitaaH skambha.m ta.m bruuhi katamaH svideva saH . 11.
Component Words : yatra . tapaH . paraa.akramya . vratam . dhaarayati . ut.ataram . RRitam . cha . yatra . shradhdaa . cha . aapaH . brahma . sam.aaahitaaH . skambham . tam . bruuhi . katamaH . svit . eva . saH .7.11.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा, क्षुद्रः | देवता : स्कन्धः, आत्मा | छन्द : उपरिष्टाज्ज्योतिर्जगती | स्वर :
विषय : ब्रह्म के स्वरूप के विचार का उपदेश।
पदपाठ : यत्र॑ । तप॑: । प॒रा॒ऽक्रम्य॑ । व्र॒तम् । धा॒रय॑ति । उत्ऽत॑रम् । ऋ॒तम् । च॒ । यत्र॑ । श्र॒ध्दा । च॒ । आप॑: । ब्रह्म॑ । स॒म्ऽआहि॑ता: । स्क॒म्भम् । तम् । ब्रू॒हि॒ । क॒त॒म: । स्वि॒त् । ए॒व । स: ॥७.११॥
पदार्थ : (यत्र) जिस [ब्रह्म] में (तपः) तप [ऐश्वर्य वा सामर्थ्य] (पराक्रम्य) पराक्रम करके (उत्तरम्) उत्तम (व्रतम्) व्रत [वरणीय कर्म] को (धारयति) धारण करता है। (यत्र ब्रह्म) जिस ब्रह्म में (ऋतम्) सत्य शास्त्र, (च) और (श्रद्धा) श्रद्धा [सत्यधारण विश्वास] (च) और (आपः) सब प्रजाएँ (समाहिताः) मिलकर स्थापित हैं, (सः) वह (कतमः स्वित्) कौन सा (एव) निश्चय करके है ? [उत्तर] (तम्) उसको (स्कम्भम्) स्कम्भ [धारण करनेवाला परमात्मा] (ब्रूहि) तू कह ॥११॥"
भावार्थ : टिप्पणी :११−(यत्र) यस्मिन् ब्रह्मणि (तपः) ऐश्वर्यं सामर्थ्यम् (पराक्रम्य) पराक्रमं कृत्वा (व्रतम्) व्रतमिति कर्मनाम वृणोतीति सतः-निरु० २।१३। वरणीयं कर्म (धारयति) दधाति (उत्तरम्) उत्कृष्टम् (ऋतम्) सत्यशास्त्रम् (च) (यत्र) (श्रद्धा) सत्यधारणविश्वासः (च) (आपः) आप्ताः प्रजाः-दयानन्दभाष्ये यजु० ६।२७ (ब्रह्म) ब्रह्मणि (समाहिताः) सम्यक् स्थापिताः। अन्यत् पूर्ववत् ॥