Atharvaveda / 10 / 8 / 18
स॑हस्रा॒ह्ण्यं विय॑तावस्य प॒क्षौ हरे॑र्हं॒सस्य॒ पत॑तः स्व॒र्गम्। स दे॒वान्त्सर्वा॒नुर॑स्युप॒दद्य॑ सं॒पश्य॑न्याति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥ 18॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 10 | Sukta : 8 | Paryay : | Mantra No : 18
In English:
Seer : kutsaH | Devta : aatmaa | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : sahasraahNya.m viyataavasya pakShau harerha.msasya patataH svargam. sa devaantsarvaanurasyupadadya sa.mpashyanyaati bhuvanaani vishvaa . 18.
Component Words : sahasra.aahnyam . vi.ayatau . asya . pakShau . hareH . ha.msasya . patataH . svaH.agam . saH . devaan . sarvaan . urasi . upa.adadya .sam.apashyan . yaati . bhuvanaani . vishvaa .8.18.
In Hindi:
ऋषि : कुत्सः | देवता : आत्मा | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : परमात्मा और जीवात्मा के स्वरूप का उपदेश।
पदपाठ : स॒ह॒स्र॒ऽअ॒ह्न्यम् । विऽय॑तौ । अ॒स्य॒ । प॒क्षौ । हरे॑: । हं॒सस्य॑ । पत॑त: । स्व॒:ऽगम् । स: । दे॒वान् । सर्वा॑न् । उर॑सि । उ॒प॒ऽदद्य॑ ।स॒म्ऽपश्य॑न् । या॒ति॒ । भुव॑नानि । विश्वा॑ ॥८.१८॥
पदार्थ : (स्वर्गम्) मोक्षसुख को (पततः) प्राप्त हुए (अस्य) इस [सर्वत्र वर्तमान] (हरेः) हरि [दुःख हरनेवाले] (हंसस्य) हंस [सर्वव्यापक परमेश्वर] के (पक्षौ) दोनों पक्ष [ग्रहण करने योग्य कार्य कारणरूप व्यवहार] (सहस्राह्ण्यम्) सहस्रों दिनोंवाले [अनन्त देश काल] में (वियतौ) फैले हुए हैं। (सः) वह [परमेश्वर] (सर्वान्) सब (देवान्) दिव्यगुणों को [अपने] (उरसि) हृदय में (उपदद्य) लेकर (विश्वा) सब (भुवनानि) लोकों को (संपश्यन्) निरन्तर देखता हुआ (याति) चलता रहता है ॥१८॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१८−(सहस्राह्ण्यम्) मये च। पा० ४।४।१३८। बाहुलकाद् य प्रत्ययः। कालाध्वनोरत्यन्तसंयोगे। पा० २।३।५। इति द्वितीया। सहस्रदिनयुक्तम्। अनन्तं देशं कालं वा (वियतौ) यम-क्त। विस्तृतौ (अस्य) (पक्षौ) पक्ष परिग्रहे-अच्। परिग्रहौ कार्यकारणरूपौ-यथा दयानन्दभाष्ये, यजु० १८।५२। (हरेः) दुःखहरस्य (हंसस्य) म० १७ (पततः) गच्छतः। प्राप्नुवतः (स्वर्गम्) मोक्षसुखम् (सः) (देवान्) दिव्यगुणान् (सर्वान्) (उरसि) हृदये (उपदद्य) उप+दद दाने-ल्यप्। आदाय (संपश्यन्) निरीक्ष्यमाणः (याति) गच्छति (भुवनानि) लोकान् (विश्वा) सर्वाणि ॥