Atharvaveda / 10 / 10 / 2
यो वि॒द्यात्स॒प्त प्र॒वतः॑ स॒प्त वि॒द्यात्प॑रा॒वतः॑। शिरो॑ य॒ज्ञस्य॒ यो वि॒द्यात्स व॒शां प्रति॑ गृह्णीयात् ॥ 2॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 10 | Sukta : 10 | Paryay : | Mantra No : 2
In English:
Seer : kashyapaH | Devta : vashaa | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yo vidyaatsapta pravataH sapta vidyaatparaavataH. shiro yaj~nasya yo vidyaatsa vashaa.m prati gRRihNiiyaat . 2.
Component Words : yaH . vidyaat . sapta . pra.avataH . sapta . vidyaat . paraa.avataH . shiraH . yaj~nasya . yaH . vidyaat . saH . vashaam . prati . gRRihNiiyaat .10.2.
In Hindi:
ऋषि : कश्यपः | देवता : वशा | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : ईश्वर शक्ति की महिमा का उपदेश।
पदपाठ : य: । वि॒द्यात् । स॒प्त । प्र॒ऽवत॑: । स॒प्त । वि॒द्यात् । प॒रा॒ऽवत॑: । शिर॑: । य॒ज्ञस्य॑ । य: । वि॒द्यात् । स: । व॒शाम् । प्रति॑ । गृ॒ह्णी॒या॒त् ॥१०.२॥
पदार्थ : (यः) जो [विद्वान्] (सप्त) सात [२ हाथ, २ पाँव, १ पायु, १ उपस्थ और १ उदर] (प्रवतः) उत्तम गतिवाले [लोकों] को (विद्यात्) जाने, और (सप्त) सात [२ कान, २ नथने, २ आँखें और १ मुख] (परावतः) दूर गतिवाले [लोकों] को (विद्यात्) जान जावे। (यः) जो (यज्ञस्य) यज्ञ [श्रेष्ठकर्म] के (शिरः) शिर [प्रधान अपने आत्मा] को (विद्यात्) जान लेवे, (सः) वह [पुरुष] (वशाम्) वशा [कामनायोग्य परमेश्वरशक्ति] को (प्रति) प्रतीति से (गृह्णीयात्) ग्रहण करे ॥२॥"
भावार्थ : टिप्पणी :२−(यः) विद्वान् (विद्यात्) जानीयात् (सप्त) हस्तपादद्वयपायूपस्थोदररूपान् (प्रवतः) अ० ३।१।४। प्र-वति धात्वर्थे साधने। प्रकृष्टगतीन् लोकान् (सप्त) कर्णनासिकाचक्षुर्द्वयमुखरूपान् (परावतः) अ० ३।४।५। परा-वति धात्वर्थे साधने। दूरगतीन् देशान् (शिरः) प्रधानः स्वात्मेत्यर्थः (यज्ञस्य) श्रेष्ठव्यवहारस्य (सः) पुरुषः (वशाम्) वशिरण्योरुपसंख्यानम्। वा० पा० ३।३।५८। वश कान्तौ-अप्। वशा स्वाधीना−महीधरभाष्ये-यजु० २।१६। वशा कमनीयानि-दयानन्दभाष्ये, ऋक्० २।२४।१३। कमनीयां परमेश्वरशक्तिम् (प्रति) प्रतीत्या (गृह्णीयात्) स्वीकुर्यात् ॥