Atharvaveda / 11 / 2 / 22
यस्य॑ त॒क्मा कासि॑का हे॒तिरेक॒मश्व॑स्येव॒ वृष॑णः॒ क्रन्द॒ एति॑। अ॑भिपू॒र्वं नि॒र्णय॑ते॒ नमो॑ अस्त्वस्मै ॥ 22॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 2 | Paryay : | Mantra No : 22
In English:
Seer : atharvaa | Devta : rudraH | Metre : tripadaa viShamapaadalakShmaa mahaabRRihatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yasya takmaa kaasikaa hetirekamashvasyeva vRRiShaNaH kranda eti. abhipuurva.m nirNayate namo astvasmai . 22.
Component Words : yasya . takmaa . kaasikaa . hetiH . ekam . ashvasya.aiva . vRRiShaNaH . krandaH . eti . abhi.apuurvam . niH.anayate . namaH . astu . asmai .2.22.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : रुद्रः | छन्द : त्रिपदा विषमपादलक्ष्मा महाबृहती | स्वर :
विषय : ब्रह्मज्ञान से उन्नति का उपदेश।
पदपाठ : यस्य॑ । त॒क्मा । कासि॑का । हे॒ति: । एक॑म् । अश्व॑स्यऽइव । वृष॑ण: । क्रन्द॑: । एति॑ । अ॒भि॒ऽपू॒र्वम् । नि॒:ऽनय॑ते । नम॑: । अ॒स्तु॒ । अ॒स्मै॒ ॥२.२२।
पदार्थ : (यस्य) जिस [रुद्र] का (हेतिः) वज्र (तक्मा) तुच्छ जीवन करनेवाला [ज्वर] और (कासिका) खाँसी (एकम्) एक [उपद्रवी] को (एति) प्राप्त होती है, (इव) जैसे (वृषणः) बलवान् (अश्वस्य) घोड़े के (क्रन्दः) हिनहिनाने का शब्द। (अभिपूर्वम्) एक-एक को यथाक्रम (निर्णयते) निर्णय करनेवाले (अस्मै) इस [रुद्र] को (नमः) नमस्कार (अस्तु) होवे ॥२२॥"
भावार्थ : टिप्पणी :२२−(यस्य) रुद्रस्य (तक्मा) अ० १।२५।१। तकि कृच्छ्रजीवने-मनिन्। कृच्छ्रजीवनकरो ज्वरः (कासिका) कासृ शब्दकुत्सायाम्-घञ्, स्वार्थे कन्, अत इत्वम्। कुत्सितशब्दकारी रोगविशेषः। कासः (हेतिः) वज्रः (एकम्) अपकारिणम् (अश्वस्य) (इव) यथा (वृषणः) बलवतः (क्रन्दः) हेषा शब्दः (एति) प्राप्नोति (अभिपूर्वम्) पूर्वं पूर्वमभिलक्ष्य। यथाक्रमम् (निर्णयते) निः+णीञ् प्रापणे-शतृ। निर्णयं निश्चयं कुर्वते। अन्यद् गतम् ॥