Atharvaveda / 11 / 5 / 8
आ॑चा॒र्य᳡स्ततक्ष॒ नभ॑सी उ॒भे इ॒मे उ॒र्वी ग॑म्भी॒रे पृ॑थि॒वीं दिवं॑ च। ते र॑क्षति॒ तप॑सा ब्रह्मचा॒री तस्मि॑न्दे॒वाः संम॑नसो भवन्ति ॥ 8॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 5 | Paryay : | Mantra No : 8
In English:
Seer : brahmaa | Devta : brahmachaarii | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : aachaarya᳡statakSha nabhasii ubhe ime urvii gambhiire pRRithivii.m diva.m cha. te rakShati tapasaa brahmachaarii tasmindevaaH sa.mmanaso bhavanti . 8.
Component Words : aa.achaarya᳡H . tatakSha . nabhasii iti . ubhe iti . ime iti . urvii iti . gambhiire iti . pRRithiviim . divam . cha . te iti . rakShati . tapasaa . brahma.achaarii . tasmin . devaaH . sam.amanasaH . bhavanti .7.8.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : ब्रह्मचारी | छन्द : पुरोऽतिजागता विराड्जगती | स्वर :
विषय : ब्रह्मचर्य के महत्त्व का उपदेश।
पदपाठ : आ॒ऽचा॒र्य᳡: । त॒त॒क्ष॒ । नभ॑सी॒ इति॑ । उ॒भे इति॑ । इ॒मे इति॑ । उ॒र्वी इति॑ । ग॒म्भी॒रे इति॑ । पृ॒थि॒वीम् । दिव॑म् । च॒ । ते इति॑ । र॒क्ष॒ति॒ । तप॑सा । ब्र॒ह्म॒ऽचा॒री । तस्मि॑न् । दे॒वा: । सम्ऽम॑नस: । भ॒व॒न्ति॒ ॥७.८॥
पदार्थ : (आचार्यः) आचार्य [साङ्गोपाङ्ग वेद पढ़ानेवाले] ने (उभे) दोनों (इमे) इन (नभसी) परस्पर बँधी हुई, (उर्वी) चौड़ी, (गम्भीरे) गहरी (पृथिवीम्) पृथिवी (च) और (दिवम्) सूर्य को (ततक्ष) सूक्ष्म बनाया है [उपयोगी किया है]। (ब्रह्मचारी) ब्रह्मचारी (तपसा) तप से (ते) उन दोनों की (रक्षति) रक्षा करता है, (तस्मिन्) उस [ब्रह्मचारी] में (देवाः) विजय चाहनेवाले पुरुष (संमनसः) एकमन (भवन्ति) होते हैं ॥८॥"
भावार्थ : टिप्पणी :८−(आचार्यः) म० १। साङ्गोपाङ्गवेदाध्यापकः (ततक्ष) तक्षू तनूकरणे-लिट्। सूक्ष्मीकृतवान् (नभसी) अ० ५।१८।५। णह बन्धने-असुन्, हस्य भः। परस्परबद्धे (उभे) (इमे) (उर्वी) विस्तीर्णे (गम्भीरे) अतलस्पर्शे (पृथिवीम्) भूमिम् (दिवम्) सूर्यम् (च) (ते) द्यावापृथिव्यौ (रक्षति) पालयति (तपसा) स्वब्रह्मचर्यनियमेन (ब्रह्मचारी) म० १। व्रती। अन्यद् व्याख्यातम् म० १ ॥