Atharvaveda / 11 / 5 / 11
अ॒र्वाग॒न्य इ॒तो अ॒न्यः पृ॑थि॒व्या अ॒ग्नी स॒मेतो॒ नभ॑सी अन्त॒रेमे। तयोः॑ श्रयन्ते र॒श्मयोऽधि॑ दृ॒ढास्ताना ति॑ष्ठति॒ तप॑सा ब्रह्मचा॒री ॥ 11॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 5 | Paryay : | Mantra No : 11
In English:
Seer : brahmaa | Devta : brahmachaarii | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : arvaaganya ito anyaH pRRithivyaa agnii sameto nabhasii antareme. tayoH shrayante rashmayo.adhi dRRiDhaastaanaa tiShThati tapasaa brahmachaarii . 11.
Component Words : arvaak . anyaH . itaH . anyaH . pRRithivyaaH . agnii iti . sam.aetaH . nabhasii iti . antaraa . ime iti . tayoH . shrayante . rashmayaH . adhi . dRRiDhaaH . taan . aa . tiShThati . tapasaa . brahma.achaarii .7.11.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : ब्रह्मचारी | छन्द : जगती | स्वर :
विषय : ब्रह्मचर्य के महत्त्व का उपदेश।
पदपाठ : अ॒र्वाक् । अ॒न्य: । इ॒त: । अ॒न्य: । पृ॒थि॒व्या: । अ॒ग्नी इति॑ । स॒म्ऽएत॑: । नभ॑सी॒ इति॑ । अ॒न्त॒रा । इ॒मे इति॑ । तयो॑: । श्र॒य॒न्ते॒ । र॒श्मय॑: । अधि॑ । दृ॒ढा: । तान् । आ । ति॒ष्ठ॒ति॒ । तप॑सा । ब्र॒ह्म॒ऽचा॒री ॥७.११॥
पदार्थ : (अग्नी) दो अग्नि (इमे) इन दोनों (नभसी अन्तरा) परस्पर बँधे हुए सूर्य और पृथिवी के बीच (समेतः) मिलती हैं, (अन्यः) एक [अग्नि] (अर्वाक्) समीपवती, और (अन्यः) दूसरी (इतः पृथिव्याः) इस पृथिवी से [दूर] है। (तयोः) उन दोनों की (रश्मयः) किरणें (दृढाः) दृढ़ होकर (अधि) अधिकारपूर्वक [पदार्थों में] (श्रयन्ते) ठहरती हैं, (ब्रह्मचारी) ब्रह्मचारी (तपसा) तप से (तान्) उन [किरणों] में (आतिष्ठति) ऊपर बैठता है ॥११॥"
भावार्थ : टिप्पणी :११−(अर्वाक्) समीपवर्ती (अन्यः) एकोऽग्निः (इतः) अस्याः (अन्यः) अपरः (पृथिव्याः) पृथिवीलोकात् परस्तात् (अग्नी) तापौ (समेतः) मिलित्वा आगच्छतः (नभसी) म० ८। परस्परबद्धे द्यावापृथिव्यौ (अन्तरा) मध्ये (इमे) दृश्यमाने (तयोः) अग्न्योः (श्रयन्ते) तिष्ठन्ति (रश्मयः) किरणाः (अधि) अधिकारपूर्वकम् (दृढाः) स्थिराः (तान्) रश्मीन् (आ तिष्ठति) अधितिष्ठति (तपसा) तपोबलेन (ब्रह्मचारी) म० १ ॥