Atharvaveda / 11 / 9 / 17
चतु॑र्दंष्ट्राञ्छ्या॒वद॑तः कु॒म्भमु॑ष्काँ॒ असृ॑ङ्मुखान्। स्व॑भ्य॒सा ये चो॑द्भ्य॒साः ॥ 17॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 9 | Paryay : | Mantra No : 17
In English:
Seer : kaa~NkaayanaH | Devta : arbudiH | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : chaturda.mShTraa~nChyaavadataH kumbhamuShkaa.N asRRi~Nmukhaan. svabhyasaa ye chodbhyasaaH . 17.
Component Words : chatuH.ada.mShTraan . shyaava.adataH . kumbha.amuShkaan . asRRik.amukhaan . sva.abhyasaaH . ye . che . ut.abhyasaaH .11.17.
In Hindi:
ऋषि : काङ्कायनः | देवता : अर्बुदिः | छन्द : त्रिपदा गायत्री | स्वर :
विषय : राजा और प्रजा के कर्त्तव्य का उपदेश।
पदपाठ : चतु॑:ऽदंष्ट्रान् । श्या॒वऽद॑त: । कु॒म्भऽमु॑ष्कान् । असृ॑क्ऽमुखान् । स्व॒ऽभ्य॒सा: । ये । चे॒ । उ॒त्ऽभ्य॒सा: ॥११.१७॥
पदार्थ : (चतुर्दंष्ट्रान्) चार डाढ़ोंवालों [बड़े हाथियों] और (श्यावदतः) काले दातोंवाले, (कुम्भमुष्कान्) कुम्भसमान [घड़ा समान बड़े] अण्डकोशवाले (असृङ्मुखान्) रुधिरमुखों [सिंह आदि जीवों] को (च) और (ये) जो (स्वभ्यसाः) स्वभाव से भयानक [और जो] (उद्भ्यसाः) ऊपरी [आकार से] भयानक हैं [उनको, कँपा दे म० १८] ॥१७॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१७−(चतुर्दंष्ट्रान्) चतुर्दन्तान् महागजान् (श्यावदतः) श्यामवर्णदन्तयुक्तान् (कुम्भमुष्कान्) कुम्भाकृतिमुष्कयुक्तान् (असृङ्मुखान्) रुधिरमुखान् सिंहादीन् (स्वभ्यसाः) भ्यस भये-घञर्थे क प्रत्ययः। स्वेन आत्मना स्वभावेन भयानकाः (ये) (च) (उद्भ्यसाः) ऊर्ध्वप्रकारेण भयानकाः ॥