Atharvaveda / 12 / 1 / 23
यस्ते॑ ग॒न्धः पृ॑थिवि संब॒भूव॒ यं बिभ्र॒त्योष॑धयो॒ यमापः॑। यं ग॑न्ध॒र्वा अ॑प्स॒रस॑श्च भेजि॒रे तेन॑ मा सुर॒भिं कृ॑णु॒ मा नो॑ द्विक्षत॒ कश्च॒न ॥ 23॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 12 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 23
In English:
Seer : atharvaa | Devta : bhuumiH | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yaste gandhaH pRRithivi sa.mbabhuuva ya.m bibhratyoShadhayo yamaapaH. ya.m gandharvaa apsarasashcha bhejire tena maa surabhi.m kRRiNu maa no dvikShata kashchana . 23.
Component Words : yaH . te . gandhaH . pRRithivi . sam.ababhuuva . yam . bibhrati . oShadhayaH . yam . aapaH . yam . gandharvaaH . apsarasaH . cha . bhejire . tena . maa . surabhim . kRRiNu . maa . naH . dvikShata . kaH . chana .1.23.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : भूमिः | छन्द : पञ्चपदातिजगती | स्वर :
विषय : राज्य की रक्षा का उपदेश।
पदपाठ : य: । ते॒ । ग॒न्ध: । पृ॒थि॒वि॒ । स॒म्ऽब॒भूव॑ । यम् । बिभ्र॑ति । ओष॑धय: । यम् । आप॑: । यम् । ग॒न्ध॒र्वा: । अ॒प्स॒रस॑: । च॒ । भे॒जि॒रे । तेन॑ । मा॒ । सु॒र॒भिम् । कृ॒णु॒ । मा । न॒: । द्वि॒क्षत । क: । चन ॥१.२३॥
पदार्थ : (पृथिवी) हे पृथिवी ! (यः) जो (ते) तेरा (गन्धः) गन्ध [अंश] (संबभूव) उत्पन्न हुआ है, (यम्) जिस [अंश] को (ओषधयः) ओषधें [अन्न, सोमलता आदि] और (यम्) जिसको (आपः) जल (बिभ्रति) धारण करते हैं। (यम्) जिसको (गन्धर्वाः) पृथिवी [के अंशः] को धारण करनेवाले [प्राणियों ने (च) और (अप्सरसः)] आकाश में चलनेवाले [जीवों और लोकों] ने (भेजिरे) भोगा है, (तेन) उस [गन्ध वा अंश] से (मा) मुझे (सुरभिम्) ऐश्वर्यवान् (कृणु) तू कर, (कश्चन) कोई भी [प्राणी] (नः) हम से (मा द्विक्षत) न वैर करे ॥२३॥"
भावार्थ : टिप्पणी :२३−(यः) (ते) तव (गन्धः) घ्राणग्राह्यो गुणभेदः। लेशः (पृथिवी) (संबभूव) उत्पन्नो बभूव (यम्) गन्धम् (बिभ्रति) धारयन्ति (ओषधयः) अन्नसोमलतादयः (यम्) (आपः) जलानि (गन्धर्वाः) अ० ४।३७।२। कॄगॄशॄदॄभ्यो वः। उ० १।१५५। गो+धृञ् धारणे−व प्रत्ययः, गो शब्दस्य गमादेशः। गोर्भूमेर्धारकाः प्राणिनः (अप्सरसः) अ० ४।३७।२। अप्+सृ गतौ−असि। अप्सु आकाशे जले वा सरणशीला जीवा लोकाश्च (च) (भेजिरे) सेवितवन्तः (तेन) गन्धेन (मा) माम् (सुरभिम्) सुर ऐश्वर्यदीप्त्योरित्यस्माद् बाहुलकादौणादिकोऽमिच् प्रत्ययः−इति दयानन्दो यजु० १२।३५। ऐश्वर्यवन्तम् (कृणु) कुरु। अन्यद्गतम्−म० १८ ॥