Atharvaveda / 12 / 1 / 39
यस्यां॒ पूर्वे॑ भूत॒कृत॒ ऋष॑यो॒ गा उदा॑नृ॒चुः। स॒प्त स॒त्रेण॑ वे॒धसो॑ य॒ज्ञेन॒ तप॑सा स॒ह ॥ 39॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 12 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 39
In English:
Seer : atharvaa | Devta : bhuumiH | Metre : tripaadgaayatrii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yasyaa.m puurve bhuutakRRita RRiShayo gaa udaanRRichuH. sapta satreNa vedhaso yaj~nena tapasaa saha . 39.
Component Words : yasyaam . puurve . bhuuta.akRRitaH . RRiShayaH . gaaH . ut . aanRRichuH . sapta . sattreNa . vedhasaH . yaj~nena . tapasaa . saha .1.39.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : भूमिः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : राज्य की रक्षा का उपदेश।
पदपाठ : यस्या॑म् । पूर्वे॑ । भू॒त॒ऽकृत॑: । ऋष॑य: । गा: । उत् । आ॒नृ॒चु: । स॒प्त । स॒त्त्रेण॑ । वे॒धस॑: । य॒ज्ञेन॑ । तप॑सा । स॒ह ॥१.३९॥
पदार्थ : (यस्याम्) जिस [भूमि] पर (पूर्वे) निवासस्थान [शरीर] में [वर्तमान] (भूतकृतः) यथार्थ कर्म करनेवाले, (वेधसः) ज्ञानवान् (सप्त) सात (ऋषयः) विषय प्राप्त करनेवाले ऋषियों [त्वचा, नेत्र, कान, जिह्वा, नाक, मन और बुद्धि] ने (सत्त्रेण) सत्पुरुषों के रक्षक (यज्ञेन) यज्ञ [देवपूजा, संगतिकरण और दान] और (तपसा सह) [ब्रह्मचर्य आदि] तप के साथ (गाः) वेदवाणियों को (उत्) उत्तमता से (आनृचुः) पूजा है ॥३९॥"
भावार्थ : टिप्पणी :३९−(यस्याम्) भूम्याम् (पूर्वे) पूर्व निवासे निमन्त्रणे च−अच्। निवासे शरीरे (भूतकृतः) भूतं यथार्थं कुर्वन्ति ये ते (ऋषयः) अ० ४।११।९। विषयप्रापकाः पञ्चज्ञानेन्द्रियाणि मनो बुद्धिश्च (गाः) वेदवाणीः (उत्) उत्तमतया (आनृचुः) अर्च पूजायाम्−लिट्। अपस्पृधेथामानृचुरानृहु०। पा० ६।१।३६। धातोर्लिटि उसि सम्प्रसारणमकारलोपश्च। यद्वृत्तान्नित्यम्। पा० ८।१।६६। इति निघातप्रतिषेधः। आनर्चुः। पूजितवन्तः (सप्त) सप्तसंख्याकाः (सत्त्रेण) सत्+त्रैङ् पालने−क। सतां सत्पुरुषाणां त्रायकेण (वेधसः) मेधाविनः ज्ञानवन्तः (यज्ञेन) देवपूजासंगतिकरणदानव्यवहारेण (तपसा) ब्रह्मचर्यादितपश्चरणेन (सह) ॥