Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 12 / 4 / 4

वि॑लोहि॒तो अ॑धि॒ष्ठाना॑च्छ॒क्नो वि॑न्दति॒ गोप॑तिम्। तथा॑ व॒शायाः॒ संवि॑द्यं दुरद॒भ्ना ह्यु१॒॑च्यसे॑ ॥ 4॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 12 | Sukta : 4 | Paryay : | Mantra No : 4

In Hindi:

ऋषि : कश्यपः | देवता : वशा | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :

विषय : वेदवाणी के प्रकाश करने के श्रेष्ठ गुणों का उपदेश।

पदपाठ : वि॒ऽलो॒हि॒त: । अ॒धि॒ऽस्थाना॑त् । श॒क्न: । वि॒न्द॒ति॒ । गोऽप॑तिम् । तथा॑ । व॒शाया॑: । सम्ऽवि॑द्यम् । दु॒र॒द॒भ्ना । हि ।॒ उ॒च्यसे॑ ॥४.४॥

पदार्थ : (अधिष्ठानात्) [ब्रह्मचर्य के] प्रभाव से (विलोहितः) विविध उगा हुआ, (शक्नः) शक्तिमान् पुरुष (गोपतिम्) पृथिवी की पालनेवाली [वेदवाणी] को (विन्दति) पाता है। (तथा) वैसा ही (वशायाः) वशा [वश में करनेवाली वा कामनायोग्य वेदवाणी] का (संविद्यम्) जानने योग्य नाम है−“(हि) क्योंकि (दुरदभ्ना) कभी भी न दबनेवाली (उच्यसे) तू कही जाती है” ॥४॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :४−(विलोहितः) रुहेश्च लो वा। उ० ३।९४। रुह बीजजन्मनि प्रादुर्भावे च−इतन्, रस्य लः। प्रादुर्भूतः पुरुषः (अधिष्ठानात्) प्रभावात् (शक्नः) धापॄवस्यज्यतिभ्यो नः। उ० ३।६। शक्लृ शक्तौ−न प्रत्ययः। शक्तिमान् (विन्दति) प्राप्नोति (गोपतिम्) पृथिवीपालिकां वशाम् (तथा) तेन प्रकारेण (वशायाः) म० १। वशयित्र्याः कमनीयाया वा वेदवाण्याः (संविद्यम्) विद ज्ञाने−क्यप्। सम्यग् ज्ञातव्यं नाम (दुरदभ्ना) इण्शिञ्जि०। उ० ३।२। दुर+नञ्+दम्भु दम्भने−नक्, टाप्। दभ्नोतिर्गतिकर्मा−निघ० २।१४, वधकर्मा−निघ० २।१९। दुर् दुःखेन कदापि नहि दम्भनीया पराजेया (हि) यतः (उच्यसे) कथ्यसे ॥