Atharvaveda / 14 / 1 / 48
येना॒ग्निर॒स्याभूम्या॑ हस्तं ज॒ग्राह॒ दक्षि॑णम्। तेन॑ गृह्णामि ते॒ हस्तं॒ मा व्य॑थिष्ठा॒मया॑ स॒ह प्र॒जया॑ च॒ धने॑न च ॥48॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 14 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 48
In English:
Seer : savitrii, suuryaa | Devta : aatmaa | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yenaagnirasyaabhuumyaa hasta.m jagraaha dakShiNam. tena gRRihNaami te hasta.m maa vyathiShThaamayaa saha prajayaa cha dhanena cha .48.
Component Words : yena . agniH . asyaaH . bhuumyaaH . hastam . jagraaha . dakShiNam . tena . gRRihNaami . te . hastam . maa . vyathiShThaaH . mayaa . saha . pra.ajayaa . cha . dhanena . cha .1.48.
In Hindi:
ऋषि : सवित्री, सूर्या | देवता : आत्मा | छन्द : पथ्यापङ्क्ति | स्वर :
विषय : विवाह संस्कार का उपदेश।
पदपाठ : येन॑ । अ॒ग्नि: । अ॒स्या: । भूम्या॑: । हस्त॑म् । ज॒ग्राह॑ । दक्षि॑णम् । तेन॑ । गृ॒ह्णा॒मि॒ । ते॒ । हस्त॑म् । मा । व्य॒थि॒ष्ठा॒: । मया॑ । स॒ह । प्र॒ऽजया॑ । च॒ । धने॑न । च॒ ॥१.४८॥
पदार्थ : (येन) जिस [सामर्थ्य]से (अग्निः) तेजस्वी पुरुष ने (अस्याः भूम्याः) इस भूमि [प्रत्यक्ष भूमि के समानधैर्यवती अपनी पत्नी] का (दक्षिणम्) बड़े बलवाले वा गतिवाले [अथवा दाहिने] (हस्तम्) हाथ को (जग्राह) पकड़ा है। (तेन) उसी [सामर्थ्य] से (ते हस्तम्) तेरेहाथ को (गृह्णामि) मैं [पति] पकड़ता हूँ, (मया सह) मेरे साथ रहकर (प्रजया) प्रजा [सन्तान सेवक आदि] के साथ (च च) और (धनेन) धन के साथ (मा व्यथिष्ठाः) व्यथा कोमत प्राप्त हो ॥४८॥"
भावार्थ : टिप्पणी :४८−(येन)सामर्थ्येन (अग्निः) तेजस्वी पुरुषः (अस्याः) प्रत्यक्षायाः (भूम्याः) भूमिसमानधैर्यवत्याःस्वपत्न्याः (हस्तम्) करम् (जग्राह) गृहीतवान् (दक्षिणम्) द्रुदक्षिभ्यामिनन्।उ० २।५०। दक्ष गतिवृद्ध्योः-इनन्। बलवन्तम्। गतिमन्तम्। दक्षिणभागस्थम् (तेन)सामर्थ्येन (गृह्णामि) (ते) तव (हस्तम्) (मा व्यथिष्ठाः) व्यथां मा प्राप्नुहि (मया) (सह) (प्रजया) (च) (धनेन) च ॥