Atharvaveda / 14 / 2 / 16
उद्व॑ ऊ॒र्मिःशम्या॑ ह॒न्त्वापो॒ योक्त्रा॑णि मुञ्चत। मादु॑ष्कृतौ॒व्ये᳡नसाव॒घ्न्यावशु॑न॒मार॑ताम् ॥16॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 14 | Sukta : 2 | Paryay : | Mantra No : 16
In English:
Seer : savitrii, suuryaa | Devta : aatmaa | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : udva uurmiHshamyaa hantvaapo yoktraaNi mu~nchata. maaduShkRRitauvye᳡nasaavaghnyaavashunamaarataam .16.
Component Words : ut . vaH . uurmiH . shamyaaH . hantu . aapaH . yoktraaNi . mu~nchata . maa . aduH.akRRitau . vi.aenasau . aghnyau . ashunam . aa . arataam .1.16.
In Hindi:
ऋषि : सवित्री, सूर्या | देवता : आत्मा | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : गृहआश्रम का उपदेश।
पदपाठ : उत् । व॒: । ऊ॒र्मि: । शम्या॑: । ह॒न्तु॒ । आप॑: । योक्त्रा॑णि । मु॒ञ्च॒त॒ । मा । अदु॑:ऽकृतौ । विऽए॑नसौ । अ॒घ्न्यौ । अशु॑नम् । आ । अ॒र॒ता॒म् ॥१.१६॥
पदार्थ : [हे स्त्री-पुरुषो !] (वः) तुम्हारी (ऊर्मिः) उत्साहरूपी लहर (उत् हन्तु) ऊँची चले, (आपः) हे आप्तप्रजाओ ! (शम्याः) कर्मकुशल होकर तुम (योक्त्राणि) निन्दित कर्मों को (मुञ्चत)छोड़ो। (अदुष्कृतौ) दुष्ट आचरण न करनेवाले, (व्येनसौ) पापरहित, (अघ्न्यौ) नहींमारने योग्य [दोनों स्त्री-पुरुष] (अशुनम्) दुःख (मा आ अरताम्) कभी न पावें ॥१६॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१६−(उत्) उपरि (वः) युष्माकम् (ऊर्मिः) ऋ गतौ-मि प्रत्ययः। उत्साहरूपतरङ्गः (शम्याः) कर्मनामनिघ० २।१। शमी-यत्। शमीषु कर्मसु कुशलाः (हन्तु) गच्छतु (आपः) हे आप्तप्रजाः (योक्त्राणि) युज निन्दायाम्−ष्ट्रन्प्रत्ययः, नित्स्वरः। निन्दितकर्माणि (मुञ्चत) त्यजत (मा) निषेधे (अदुष्कृतौ) अदुष्टकर्माणौ (व्येनसौ) विगतपापौ (अघ्न्यौ) हन्तुमनर्हौ स्त्रीपुरुषौ (अशुनम्) शुन गतौ-क। शुनं सुखनाम-निघ० ३।६।सुखरहितं दुःखम् (आ) समन्तात् (अरताम्) ऋ गतौ-लुङ्। प्राप्नुताम् ॥