Atharvaveda / 14 / 2 / 48
अपा॒स्मत्तम॑उच्छतु॒ नीलं॑ पि॒शङ्ग॑मु॒त लोहि॑तं॒ यत्।नि॑र्दह॒नी या पृ॑षात॒क्य१॒॑स्मिन्तांस्था॒णावध्या स॑जामि ॥48॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 14 | Sukta : 2 | Paryay : | Mantra No : 48
In English:
Seer : savitrii, suuryaa | Devta : aatmaa | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : apaasmattamauchChatu niila.m pisha~Ngamuta lohita.m yat.nirdahanii yaa pRRiShaatakya1smintaa.msthaaNaavadhyaa sajaami .48.
Component Words : apa . asmat . tamaH . uchChatu . niilam . pisha~Ngam . uta . lohitam . yat . niH.adahanii . yaa . pRRiShaatakii . asmin . taam . sthaaNau . adhi . aa . sajaami .2.48.
In Hindi:
ऋषि : सवित्री, सूर्या | देवता : आत्मा | छन्द : सतः पङ्क्ति | स्वर :
विषय : गृहआश्रम का उपदेश।
पदपाठ : अप॑ । अ॒स्मत् । तम॑: । उ॒च्छ॒तु॒ । नील॑म् । पि॒शङ्ग॑म् । उ॒त । लोहि॑तम् । यत् । नि॒:ऽद॒ह॒नी । या । पृ॒षा॒त॒की । अ॒स्मिन् । ताम् । स्था॒णौ । अधि॑ । आ । स॒जा॒मि॒ ॥२.४८॥
पदार्थ : (अस्मत्) हमसे (तमः)अन्धकार (अप उच्छतु) बाहिर जावे, (उत) और [वह भी], (यत्) जो कुछ (नीलम्) नीला, (पिशङ्गम्) पीला और (लोहितम्) रक्त वर्ण [अशुद्ध वस्तु] है। (निर्दहनी) जलादेनेवाली (या) जो (पृषातकी) वृद्धि बाँधनेवाली [पीड़ा] (अस्मिन्) इस (स्थाणौ)स्थिर चित्तवाले मनुष्य में है, (ताम्) उस [पीड़ा] को (अधि) अधिकारपूर्वक (आसजामि) मैं बाँधता [रोकता हूँ] ॥४८॥"
भावार्थ : टिप्पणी :४८−(अस्मत्) अस्माकं सकाशात् (तमः) तम खेदे-असुन्। अन्धकारः (अप उच्छतु)उच्छी विवासे। दूरे गच्छतु (नीलम्) (पिशङ्गम्) पीतवर्णम् (उत) अपि च (लोहितम्)रक्तवर्णम्। रोगविशिष्टं वस्तु (यत्) वस्तु (निर्दहनी) नितरां दहनशीला (या)पीडा) (पृषातकी) पृषु सेचने-क+बहुलमन्यत्रापि। उ० २।३७। अत बन्धने-क्वुन्, गौरादित्वाद् ङीष्। सेचनस्य वर्धनस्य बन्धनशीला निवारणशीला (अस्मिन्) (ताम्)पीडाम् (स्थाणौ) स्थिरस्वभावे मनुष्ये (अधि) अधिकृत्य (आ सजामि) षञ्ज सङ्गे।प्रबध्नामि। रुणध्मि ॥