Atharvaveda / 15 / 2 / 14
अ॑मावा॒स्या᳡ चपौर्णमा॒सी च॑ परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्। मा॑त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौवा॒तः सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः। की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं॑की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑ ॥14॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 15 | Sukta : 2 | Paryay : | Mantra No : 14
In English:
Seer : atharvaa | Devta : adhyaatma athavaa vraaty | Metre : gaayatrii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : amaavaasyaa᳡ chapaurNamaasii cha pariShkandau mano vipatham. maatarishvaa cha pavamaanashcha vipathavaahauvaataH saarathii reShmaa pratodaH. kiirtishcha yashashcha puraHsaraavaina.mkiirtirgachChatyaa yasho gachChati ya eva.m veda .14.
Component Words : amaa.avaasyaa᳡ . cha . paurNa.amaasii . cha . pari.askandau . manaH . vi.apatham . maatarishvaa . cha . pavamaanaH . cha . vipatha.avaahau . vaataH . saarathiH . reShmaa . pra.atodaH . kiirtiH . cha . yashaH . cha . puraH.asarau . aa . enam . kiirtiH . gachChati . aa . yashaH . gachChati . yaH . evam . veda ..2.14.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : अध्यात्म अथवा व्रात्य | छन्द : साम्नी पङ्क्ति,पदपङ्क्ति,त्रिपदा प्राजापत्या त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : परमेश्वर की सर्वत्र व्यापकता का उपदेश।
पदपाठ : अ॒मा॒ऽवा॒स्या᳡ । च॒ । पौ॒र्ण॒ऽमा॒सी । च॒ । प॒रि॒ऽस्क॒न्दौ । मन॑: । वि॒ऽप॒थम् । मा॒त॒रिश्वा॑ । च॒ । पव॑मान: । च॒ । वि॒प॒थ॒ऽवा॒हौ । वात॑: । सार॑थि: । रे॒ष्मा । प्र॒ऽतो॒द: । की॒र्ति: । च॒ । यश॑: । च॒ । पु॒र॒:ऽस॒रौ । आ । ए॒न॒म् । की॒र्ति: । ग॒च्छ॒ति॒ । आ । यश॑: । ग॒च्छ॒ति॒ । य: । ए॒वम् । वेद॑ ।॥२.१४॥
पदार्थ : (अमावास्या) अमावस [कृष्णपक्ष की अन्तिम तिथि, अर्थात् अन्धकार वा अविद्या] (च च) और भी (पूर्णमासी) पूर्णमासी [शुक्लपक्ष की अन्तिम तिथि, अर्थात् प्रकाश वा विद्या] (परिष्कन्दौ) [सब ओर चलनेवाले] दो सेवक [समान] (मनः) मन (परिष्कन्दौ) [सब ओर चलनेवाले]दो सेवक [समान], (मनः) मन (विपथम्) विविध मार्गगामी रथ [यान आदि समान] (मातरिश्वा) आकाश मेंघूमनेवाला सूत्रात्मा [वायु विशेष] (च च) और भी (पवमानः) संशोधक वायु (विपथवाहौ)दो रथ ले चलनेवाले [बैल घोड़े आदि समान], (वातः) वात [सामान्य वायु] (सारथिः) सारथी [रथ हाँकनेवाले के समान] (रेष्मा) आँधी (प्रतोदः) अङ्कुश [कोड़ा, पैनासमान] (कीर्तिः) कीर्ति [दानआदि से बड़ाई] (च च) और (यशः) यश [शूरता आदि से बड़ाई] (पुरः सरौ) दो अग्रधावक [पावक समान] हैं, (एनम्) उस [विद्वान्] को (कीर्तिः) कीर्ति [दान आदि से बड़ाई] (आ) आकर (गच्छति) मिलती है, (यशः) यश [शूरता आदि से बड़ा नाम] (आ) आकर, (गच्छति) मिलता है, (यः) जो [विद्वान्] (एवम्) ऐसे वा व्यापक [व्रात्य परमात्मा] को (वेद) जानता है ॥१४॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१४−(अमावास्या) अमा सह चन्द्रार्कौ वसतोयत्र तिथौ सा, अमा+वस निवासे-आधारे ण्यत्, टाप्। कृष्णपक्षशेषतिथिः अन्धकारः।अविद्या (पौर्णमासी) पूर्णो मासश्चन्द्रौ वर्तते यस्यां तिथौ सा। पूर्णमासादण्।वा० पा० ४।२।३५। पूर्णमास-अण्। शुक्लपक्षान्तिमतिथिः प्रकाशः। विद्या। अन्यत्पूर्ववत्-म० ६ ॥