Atharvaveda / 18 / 1 / 31
अर्चा॑मि वां॒वर्धा॒यापो॑ घृतस्नू॒ द्यावा॑भूमी शृणु॒तं रो॑दसी मे। अहा॒ यद्दे॒वाअसु॑नीति॒माय॒न्मध्वा॑ नो॒ अत्र॑ पि॒तरा॑ शिशीताम् ॥31॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 31
In English:
Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : tripadaa viraaDgaayatrii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : archaami vaa.mvardhaayaapo ghRRitasnuu dyaavaabhuumii shRRiNuta.m rodasii me. ahaa yaddevaaasuniitimaayanmadhvaa no atra pitaraa shishiitaam .31.
Component Words : archaami . vaam . vardhaaya . apaH . ghRRitasnuu iti ghRRita.asnuu . dyaavaabhuumii iti . shRRiNutam . rodasii iti . me . ahaa . yat . devaaH . asu.aniitim . aayan . madhvaa . naH . atra . pitaraa . shishiitaam .1.31.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : परमात्मा के गुणों का उपदेश।
पदपाठ : अर्चा॑मि । वा॒म् । वर्धा॑य । अप॑: । घृ॒त॒स्नू॒ इति॑ घृतऽस्नू । द्यावा॑भूमी॒ इति॑ । शृ॒णु॒तम् । रो॒द॒सी॒ इति॑ । मे॒ । अहा॑ । यत् । दे॒वा: । असु॑ऽनीतिम् । आय॑न् । मध्वा॑ । न॒: । अत्र॑ । पि॒तरा॑ । शि॒शी॒ता॒म् ॥१.३१॥
पदार्थ : (घृतस्नू) हे जलसमान [व्यवहार को] शुद्ध करनेवाले ! [दोनों माता-पिता] (वर्धाय) [अपने] बढ़ने के लिये (वाम्) तुम दोनों के (अपः) कर्म की (अर्चामि) मैं पूजा करता हूँ, (रोदसी) हेव्यवहार की रक्षक ! [दो प्रजाओ] तुम (द्यावाभूमी) सूर्य और भूमि [के समान उपकारीहोकर] (मे) मेरी (शृणुतम्) सुनो। (यत्) क्योंकि (अहा) दिन और (देवाः) गतिमान्लोक (असुनीतिम्) प्राणदाता [परमात्मा] को (आयन्) प्राप्त होते हैं, (अत्र) यहाँ [संसार में] (नः) हमें (पितरा) माता-पिता [आप दोनों] (मध्वा) ज्ञान से (शिशीताम्) तीक्ष्ण करें ॥३१॥"
भावार्थ : टिप्पणी :३१−(अर्चामि) पूजयामि। सत्करोमि (वाम्) युवयोः (वर्धाय)वृधेर्घञ्। वृद्धये (अपः) कर्म (घृतस्नू) ष्णा शौचे−डु। हे उदकमिवव्यवहारशोधयित्र्यौ (द्यावाभूमी) सूर्यभूलोकसमानोपकारिण्यौ (शृणुतम्) (रोदसी)रुधेरसुन्। धस्य दः, ङीप्, पूर्वसवर्णदीर्घः। रोदसी रोधसी द्यावापृथिव्यौविरोधनात्-निरु० ६।१। हे व्यवहारस्यावरोधयित्र्यौ रक्षित्र्यौ प्रजे (मे) मम वचः (अहा) दिनानि (यत्) यतः (देवाः) गतिमन्तो लोकाः (असुनीतिम्) प्राणप्रापकंपरमात्मानम् (आयन्) लडर्थे-लङ्। यन्ति। प्राप्नुवन्ति (मध्वा) मधुना। ज्ञानेन (नः) अस्मान् (अत्र) संसारे (पितरा) मातापितरौ (शिशीताम्) शो तनूकरणे लोटिछान्दसंरूपम्। तीक्ष्णीकुरुतां भवत्यौ ॥