Atharvaveda / 18 / 1 / 48
स्वा॒दुष्किला॒यंमधु॑माँ उ॒तायं ती॒व्रः किला॒यं रस॑वाँ उ॒तायम्। उ॒तो न्व१॒॑स्यप॑पि॒वांस॒मिन्द्रं॒ न कश्च॒न स॑हत आह॒वेषु॑ ॥48॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 48
In English:
Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : sa.mstaarapa~NktiH | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : svaaduShkilaaya.mmadhumaa.N utaaya.m tiivraH kilaaya.m rasavaa.N utaayam. uto nva1syapapivaa.msamindra.m na kashchana sahata aahaveShu .48.
Component Words : svaaduH . kila . ayam . madhu.amaan . uta . ayam . tiivraH . kila . ayam . rasa.avaan . uta . ayam . uto iti . nu . asya . papi.avaa.msam . indram . na . kaH . chana . sahate . aa.ahaveShu .1.48.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : शूरवीर के लक्षण का उपदेश।
पदपाठ : स्वा॒दु: । किल॑ । अ॒यम् । मधु॑ऽमान् । उ॒त । अ॒यम् । ती॒व्र: । किल॑ । अ॒यम् । रस॑ऽवान् । उ॒त । अ॒यम् । उ॒तो इति॑ । नु । अ॒स्य॒ । प॒पि॒ऽवांस॑म् । इन्द्र॑म् । न । क: । च॒न । स॒ह॒ते॒ । आ॒ऽह॒वेषु॑ ॥१.४८॥
पदार्थ : (अयम्) यह [सोमअर्थात् विद्यारस वा सोमलता आदि रस] (किल) निश्चय करके (स्वादुः) बड़ा स्वादु, (अयम्) यह (मधुमान्) विज्ञानयुक्त [वा मधुरगुणयुक्त], (उत) और (अयम्) यह (किल) निश्चय करके (तीव्रः) तेजस्वी, (उत) और (अयम्) यह (रसवान्) उत्तम रसवाला [बड़ा वीर्यवान्] है। (उतो) और भी (नु) अब (अस्य) इस [रस] के (पपिवांसम्) पीचुकनेवाले (इन्द्रम्) इन्द्र [बड़े ऐश्वर्यवाले शूर पुरुष] को (कः चन) कोई भी (आहवेषु) संग्रामों में (न) नहीं (सहते) हराता है ॥४८॥"
भावार्थ : टिप्पणी :४८−(स्वादुः) आस्वादनीयः (किल) निश्चयेन (अयम्) सोमः। विद्यारसः।सोमलतादिमहौषधिरसः (मधुमान्) मधुविद्योपेतः। मधुरगुणः (उत) अपि (अयम्) (तीव्रः)तेजस्वी (किल) (अयम्) (रसवान्) बहुवीर्यवान् (उत) (अयम्) (उतो) अपि च (नु)क्षिप्रम् (अस्य) रसस्य (पपिवांसम्) पीतवन्तम् (इन्द्रम्) परमैश्वर्यवन्तंशूरपुरुषम् (न) निषेधे (कश्चन) कोऽपि (सहते) पराभवति (आहवेषु) संग्रामेषु ॥