Atharvaveda / 18 / 4 / 15
अ॒ग्निर्होता॑ध्व॒र्युष्टे॒ बृह॒स्पति॒रिन्द्रो॑ ब्र॒ह्मा द॑क्षिण॒तस्ते॑ अस्तु। हु॒तोऽयं संस्थि॑तो य॒ज्ञ ए॑ति॒ यत्र॒ पूर्व॒मय॑नं हु॒ताना॑म् ॥15॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 4 | Paryay : | Mantra No : 15
In English:
Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : gaayatrii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : agnirhotaadhvaryuShTe bRRihaspatirindro brahmaa dakShiNataste astu. huto.aya.m sa.msthito yaj~na eti yatra puurvamayana.m hutaanaam .15.
Component Words : agniH . hotaa . adhvaryuH . te . bRRihaspatiH . indraH . brahmaa . dakShiNataH . te . astu . hutaH . ayam . sam.asthitaH . yaj~naH . eti . yatra . puurvam . ayanam . hutaanaam .4.15.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : सत्य मार्ग पर चलने का उपदेश।
पदपाठ : अ॒ग्नि: । होता॑ । अ॒ध्व॒र्यु: । ते॒ । बृह॒स्पति॑: । इन्द्र॑: । ब्र॒ह्मा । द॒क्षि॒ण॒त: । ते॒ । अ॒स्तु॒ । हु॒त: । अ॒यम् । सम्ऽस्थि॑त: । य॒ज्ञ: । ए॒ति॒ । यत्र॑ । पूर्व॑म् । अय॑नम् । हु॒ताना॑म् ॥४.१५॥
पदार्थ : [हे यजमान !] (ते)तेरे लिये (अग्निः) [एक] विद्वान् पुरुष (होता) होता [मन्त्रों से आहुतिदेनेवाला], (बृहस्पतिः) [एक] बृहस्पति [विद्वानों का पालनकर्ता] (अध्वर्युः)अध्वर्यु [यज्ञ करानेवाला] (इन्द्रः) [एक] परम ऐश्वर्यवान् महाविद्वान् (ब्रह्मा) ब्रह्मा [चारों वेद जाननेवाला यज्ञनिरीक्षक पुरुष] (ते) तेरी (दक्षिणतः) दाहिनी ओर में (अस्तु) होवे। (अयम्) यह (हुतः) आहुति दिया गया और (संस्थितः) पूरा किया गया (यज्ञः) यज्ञ (एति) [वहाँ] जाता है, (यत्र) जहाँ (हुतानाम्) आहुति दिये हुए [यज्ञों] का (पूर्वम्) मुख्य (अयनम्) जाना होता है॥१५॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१५−(अग्निः) विद्वान् पुरुषः (होता) आहुतिदाता (अध्वर्युः)मृगय्वादयश्च। उ० १।३७। अध्वर+या प्रापणे-कु, अकारलोपः। यद्वा, अध्वर-क्यच्कव्यध्वरपृतनस्यर्चि लोपः। पा० ७।४।३९। इत्यन्त्यलोपः। क्याच्छन्दसि। पा०३।२।१७०। उ प्रत्ययः। अध्वर्युरध्वरयुरध्वरं युनक्त्यध्वरस्य नेताऽध्वरं कामयतइति वा। अपि वाधीयाने युरुपबन्धः-निरु० १।८। याजकः (ते) तुभ्यम् (बृहस्पतिः)बृहतां विदुषां पालकः (इन्द्रः) परमैश्वर्यवान्। महाविद्वान् (ब्रह्मा) ब्रह्मासर्वविद्यः सर्वं वेदितुमर्हति। ब्रह्मा परिवृढः श्रुततो ब्रह्म परिवृढंसर्वतः-निरु० १।८। चतुर्वेदज्ञः (दक्षिणतः) अवामभागे (ते) तव (अस्तु) (हुतः)आहुत्या निष्पादितः (अयम्) (संस्थितः) समापितः (यज्ञः) (एति) गच्छति (यत्र) (पूर्वम्) मुख्यम् (अयनम्) गमनम् (हुतानाम्) ॥