Atharvaveda / 18 / 4 / 89
च॒न्द्रमा॑अ॒प्स्व१॒॑न्तरा सु॑प॒र्णो धा॑वते दि॒वि। न वो॑ हिरण्यनेमयः प॒दं वि॑न्दन्तिविद्युतो वि॒त्तं मे॑ अ॒स्य रो॑दसी ॥89॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 4 | Paryay : | Mantra No : 89
In English:
Seer : atharvaa | Devta : chandramaa | Metre : nichRRidanuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : chandramaaapsva1ntaraa suparNo dhaavate divi. na vo hiraNyanemayaH pada.m vindantividyuto vitta.m me asya rodasii .89.
Component Words : chandramaaH . ap.asu . antaH. aa . su.aparNaH . dhaavate . divi . na . vaH. hiraNya.anemayaH . padam . vindanti . vi.adyutaH . vittam . me . asya . rodasii iti .4.89.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : चन्द्रमा | छन्द : पञ्चपदा पथ्यापङ्क्ति | स्वर :
विषय : सूर्यचन्द्र आदि के विषय का उपदेश।
पदपाठ : च॒न्द्रमा॑: । अ॒प्ऽसु । अ॒न्त:। आ । सु॒ऽप॒र्ण: । धा॒व॒ते॒ । दि॒वि । न । व॒:। हि॒र॒ण्य॒ऽने॒म॒य॒: । प॒दम् । वि॒न्द॒न्ति॒ । वि॒ऽद्यु॒त॒: । वि॒त्तम् । मे॒ । अ॒स्य॒ । रो॒द॒सी॒ इति॑ ॥४.८९॥
पदार्थ : (सुपर्णः) सुन्दरपूर्त्ति करनेवाला (चन्द्रमाः) चन्द्रलोक (अप्सु अन्तः) [अपने] जलों के भीतर (दिवि) सूर्य के प्रकाश में (आ धावते) दौड़ता रहता है। (हिरण्यनेमयः) हेप्रकाशस्वरूप परमात्मा में सीमा रखनेवाले (विद्युतः) विविध प्रकाशमान [सब लोको !] (वः) तुम्हारे (पदम्) ठहराव को (न विन्दन्ति) वे [जिज्ञासु लोग] नहीं पातेहैं, (रोदसी) हे पृथिवी और सूर्य के समान स्त्री-पुरुषो ! (मे) मेरे (अस्य) इस [वचन] का (वित्तम्) तुम दोनों ज्ञान करो ॥८९॥"
भावार्थ : टिप्पणी :८९−(चन्द्रमाः) चन्द्रलोकः (अप्सु) स्वमण्डलस्थेषु जलेषु (अन्तः) मध्ये (आ) समन्तात् (सुपर्णः) धापॄवस्यज्यतिभ्यो नः। उ० ३।६। सु+पॄपालनपूरणयोः-न प्रत्ययः। सुष्ठु पूरयिता (धावते) शीघ्रं गच्छति (दिवि) सूर्यस्यप्रकाशे (न) निषेधे (वः) युष्माकम् (हिरण्यनेमयः) हर्यतेः कन्यन् हिर्च। उ०५।४४। हर्य गतिकान्त्योः-कन्यन्। नियो मिः। उ० ४।४३। णीञ् प्रापणे-मि प्रत्ययः।हिरण्ये कमनीये प्रकाशस्वरूपे परमात्मनि नेमिः सीमा येषां ते तथाभूतास्तत्सम्बुद्धौ (पदम्) स्थितिम् (विन्दन्ति) लभन्ते (विद्युतः) वि+द्युतदीप्तौ-क्विप्। हे विविधप्रकाशमानलोकाः (वित्तम्) जानीतम्। ज्ञानं कुरुतम् (मे)मम (अस्य) वचनस्य (रोदसी) हे द्यावापृथिव्याविव प्रजे स्त्रीपुरुषौ ॥