Atharvaveda / 19 / 36 / 5
हिर॑ण्यशृङ्ग ऋष॒भः शा॑तवा॒रो अ॒यं म॒णिः। दु॒र्णाम्नः॒ सर्वां॑स्तृ॒ड्ढ्वाव॒ रक्षां॑स्यक्रमीत् ॥ 5॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 19 | Sukta : 36 | Paryay : | Mantra No : 5
In English:
Seer : brahmaa | Devta : shatavaaraH | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : hiraNyashRRi~Nga RRiShabhaH shaatavaaro aya.m maNiH. durNaamnaH sarvaa.mstRRiDDhvaava rakShaa.msyakramiit . 5.
Component Words : hiraNya.ashRRi~NgaH. RRiShabhaH. shaata.avaaraH. ayam. maNiH. duH.anaamnaH. sarvaan. tRRiDDhvaa. ava. rakShaa.msi. akramiit .36.5.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : शतवारः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : रोगों के नाश का उपदेश।
पदपाठ : हिर॑ण्यऽशृङ्गः। ऋ॒ष॒भः। शा॒त॒ऽवा॒रः। अ॒यम्। म॒णिः। दुः॒ऽनाम्नः॑। सर्वा॑न्। तृ॒ड्ढ्वा। अव॑। रक्षां॑सि। अ॒क्र॒मी॒त् ॥३६.५॥
पदार्थ : (हिरण्यशृङ्गः) सोने के समान सींग [अगले भाग] वाला, (ऋषभः) ऋषभ [औषध विशेष के समान] (अयम्) इस (मणिः) प्रशंसनीय (शातवारः) शतवार ने (सर्वान्) सब (दुर्णाम्नः) दुर्नामों [बुरे नामवाले बवासीर आदि] को (तृड्ढ्वा) मार कर (रक्षांसि) राक्षसों [रोगजन्तुओं] को (अव अक्रमीत्) खूँद डाला है ॥५॥"
भावार्थ : टिप्पणी :५−(हिरण्यशृङ्गः) सुवर्णसमानशृङ्गमग्रभागो यस्य सः (ऋषभः) ऋषभौषधितुल्यः (पुष्टिकरः) (शातवारः) स्वार्थे-अण्। शतवारः-म०१। (अयम्) (मणिः) प्रशस्तः (दुर्णाम्नः) अर्शआदिरोगान् (सर्वान्) (तृड्ढ्वा) तृह हिंसायाम्-क्त्वा। हिंसित्वा (रक्षांसि) राक्षसान्। रोगजन्तून् (अव अक्रमीत्) पादेन यथा विक्षिप्तवान् ॥