Atharvaveda / 20 / 16 / 2
सं गोभि॑रङ्गिर॒सो नक्ष॑माणो॒ भग॑ इ॒वेद॑र्य॒मणं॑ निनाय। जने॑ मि॒त्रो न दम्प॑ती अनक्ति॒ बृह॑स्पते वा॒जया॒शूँरि॑वा॒जौ ॥ 2॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 20 | Sukta : 16 | Paryay : | Mantra No : 2
In English:
Seer : ayaasyaH | Devta : bRRihaspatiH | Metre : tripadaa saamnii bhurigjagatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : sa.m gobhira~Ngiraso nakShamaaNo bhaga ivedaryamaNa.m ninaaya. jane mitro na dampatii anakti bRRihaspate vaajayaashuu.Nrivaajau . 2.
Component Words : sam . gobhiH . aa~NgirasaH . nakShamaaNaH . bhagaH.aiva . it . aryamaNam . ninaaya . jane . mitraH . na . dampatii iti dam.apatii . anakti . bRRihaspate . vaajaya . aashuun.aiva . aajau .16.2.
In Hindi:
ऋषि : अयास्यः | देवता : बृहस्पतिः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : विद्वानों के गुणों का उपदेश।
पदपाठ : सम् । गोभि॑: । आ॒ङ्गि॒र॒स: । नक्ष॑माण: । भग॑:ऽइव । इत् । अ॒र्य॒मण॑म् । नि॒ना॒य॒ ॥ जने॑ । मि॒त्र: । न । दम्प॑ती॒ इति॒ दम्ऽप॑ती । अ॒न॒क्ति॒ । बृह॑स्पते । वा॒जय॑ । आ॒शून्ऽइ॑व । आ॒जौ ॥१६.२॥
पदार्थ : (आङ्गिरसः) विज्ञानवाला पुरुष, (भगः इव) ऐश्वर्यवान् के समान (अर्यमणम्) श्रेष्ठों के मान करनेवाले जन को (इत्) ही (नक्षमाणः) पाता हुआ (गोभिः) वाणियों से (सम्) यथावत् (निनाय) लाया है। (जने) मनुष्यों में (मित्रः न) मित्र के समान वह (दम्पती) दोनों स्त्री-पुरुष को (अनक्ति) शोभायमान करता है, (बृहस्पते) हे बृहस्पतिः ! [वेदवाणी के रक्षक] (आजौ) सङ्ग्राम में (अशून् इव) घोड़ों के समान (वाजय) [हमें] वेगवाला कर ॥२॥"
भावार्थ : टिप्पणी :२−(सम्) सम्यक् (गोभिः) वाग्भिः (आङ्गिरसः) अङ्गिरस्-अण्। अङ्गिरो विज्ञानं यस्यास्तीति स महाविद्वान् (नक्षमाणः) प्राप्नुवन् (भगः) ऐश्वर्यवान् (इव) यथा (इत्) एव (अर्यमणम्) अ० १।११।१। अर्य+माङ् माने-कनिन्। अर्याणां श्रेष्ठानां मानकर्तारम् (निनाय) आनीतवान् (जने) मनुष्यसमूहे (मित्रः) सुहृत् (न) इव (दम्पती) जायापती (अनक्ति) अञ्जू व्यक्त्यादिषु। शोभायमानौ करोति (बृहस्पते) हे बृहत्या वेदवाण्या रक्षक (वाजय) वेगयुक्तान् कुरु अस्मान् (आशून्) व्यापकान् अश्वान् (इव) यथा (आजौ) अज्यतिभ्यां च। उ० ४।१३१। अज गतिक्षेपणयोः-इण्। सङ्ग्रामे-निघ० २।१७ ॥