Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 20 / 16 / 6

य॒दा व॒लस्य॒ पीय॑तो॒ जसुं॒ भेद्बृह॒स्पति॑रग्नि॒तपो॑भिर॒र्कैः। द॒द्भिर्न जि॒ह्वा परि॑विष्ट॒माद॑दा॒विर्नि॒धीँर॑कृणोदु॒स्रिया॑णाम् ॥ 6॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 20 | Sukta : 16 | Paryay : | Mantra No : 6

In Hindi:

ऋषि : अयास्यः | देवता : बृहस्पतिः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : विद्वानों के गुणों का उपदेश।

पदपाठ : य॒दा । व॒लस्य॑ । पीय॑त: । जसु॑म् । भेत् । बृह॒स्पति॑: । अ॒ग्नि॒तप॑:ऽभि: । अ॒र्कै: । द॒त्ऽभि: । न । जि॒ह्वा । परि॑ऽविष्टम् । आद॑त् । आ॒वि: । नि॒ऽधीन् । अ॒कृ॒णो॒त् । उ॒स्रिया॑णाम् ॥१६.६॥

पदार्थ : (यदा) जब (बृहस्पतिः) बृहस्पति [बड़ी वेदवाणी के रक्षक महाविद्वान्] ने (अग्नितपोभिः) अग्नि समान तेजवाले (अर्कैः) पूजनीय पण्डितों के साथ (पीयतः) हिंसक (वलस्य) असुर के (जसुम्) हथियार को (भेत्) तोड़ डाला, (न) जैसे (दद्भिः) दाँतों से (परिविष्टम्) घेरे हुए [भोजन] को (जिह्वा) जीभ ने (आदत्) खाया हो, और (उस्रियाणाम्) निवास करनेवाली [प्रजाओं] के (निधीन्) निधियों [सुवर्ण आदि के कोशों] को (आविः अकृणोत्) खोल दिया ॥६॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :६−(यदा) यस्मिन् काले (वलस्य) दुष्टस्य। दैत्यस्य (पीयतः) हिंसकस्य (जसुम्) जसु ताडने हिंसायां च-उप्रत्ययः। आयुधम् (भेत्) अभेत्। अभिनत् (बृहस्पतिः) (अग्नितपोभिः) अग्निवत्तेजस्विभिः (अर्कैः) पूजनीयैः पण्डितैः सह (दद्भिः) दन्तशब्दस्य दद्भावः। दन्तः (न) यथा (जिह्वा) रसना (परिविष्टम्) विष्लृ व्याप्तौ-क्त। वेष्टितम्। परिगृहीतं भोजनम् (आदत्) अद भक्षणे-लङ्। अभक्षयत् (आविरकृणोत्) स्पष्टीकृतवान् (निधीन्) सुवर्णादिकोशान् (उस्रियाणाम्) स्फायितञ्चिवञ्चि०। उ–० २।१३। वस निवासे-रक्, स्वार्थे घप्रत्ययः, टाप्। निवासशीलानां प्रजानाम् ॥