Atharvaveda / 20 / 16 / 10
हि॒मेव॑ प॒र्णा मु॑षि॒ता वना॑नि॒ बृह॒स्पति॑नाकृपयद्व॒लो गाः। अ॑नानुकृ॒त्यम॑पु॒नश्च॑कार॒ यात्सूर्या॒मासा॑ मि॒थ उ॒च्चरा॑तः ॥ 10॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 20 | Sukta : 16 | Paryay : | Mantra No : 10
In English:
Seer : ayaasyaH | Devta : bRRihaspatiH | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : himeva parNaa muShitaa vanaani bRRihaspatinaakRRipayadvalo gaaH. anaanukRRityamapunashchakaara yaatsuuryaamaasaa mitha uchcharaataH . 10.
Component Words : himaa.aiva . parNaa . muShitaa . vanaani . bRRihaspatinaa . akRRipayat . valaH . gaaH . ananu.akRRityam . apunariti . chakaara . yaat . suuryaamaasaa . mithaH . ut.acharaataH .16.10.
In Hindi:
ऋषि : अयास्यः | देवता : बृहस्पतिः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : विद्वानों के गुणों का उपदेश।
पदपाठ : हि॒माऽइ॑व । प॒र्णा । मु॒षि॒ता । वना॑नि । बृह॒स्पति॑ना । अ॒कृ॒प॒य॒त् । व॒ल: । गा: ॥ अ॒न॒नु॒ऽकृ॒त्यम् । अ॒पु॒नरिति॑ । च॒का॒र॒ । यात् । सूर्या॒मासा॑ । मि॒थ: । उ॒त्ऽचरा॑त: ॥१६.१०॥
पदार्थ : (हिमा इव) जैसे हिम [महाशीत] से (मुषिता) उजाड़े गये (पर्णा) पत्तों की (वनानि) वृक्ष, [वैसे ही] (बृहस्पतिना) बृहस्पति [महाविद्वान्] के कारण से (वलः) हिंसक दुष्ट ने (गाः) वेदवाणियों को (अकृपयत्) माना। (अननुकृत्यम्) दूसरों से न करने योग्य, (अपुनः) सबसे बढ़कर कर्म (चकार) उस [महाविद्वान्] ने किया है, (यात्) जैसे (सूर्यामासा) सूर्य और चन्द्रमा (मिथः) आपस में (उच्चरातः) उत्तमता से चलते हैं ॥१०॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१०−(हिमा) हिमेन। महाशीतेन (इव) यथा (पर्णा) पर्णानि। वृक्षपत्राणि (मुषिता) मुषितानि। नाशितानि (वनानि) वृक्षाः (बृहस्पतिना) महाविदुषः पुरुषस्य कारणेन (अकृपयत्) कृप चिन्तने-लङ्। अचिन्तयत्। कल्पितवान् (वलः) हिंसको दुष्टः (गाः) वेदवाणीः (अननुकृत्यम्) सांहितिको दीर्घः। अननुकरणीयम्। अन्यैः कर्तुम् अशक्यम् (अपुनः) प्राततेररन्। उ० ।९। पन स्तुतौ-अरन्, अस्य उत्वम्। नास्ति पुनः स्तुत्यं यस्मात् तत्। अत्यन्तस्तुत्यं कर्म (चकार) कृतवान् (यात्) छान्दसो दीर्घः। यत्। यथा (सूर्यामासा) माङ् माने असुन्। मस्यते परिमीयते स्वकलावृद्धिहानिभ्यामिति माश्चन्द्रमाः। (मिथः) परस्परम् (उच्चरातः) उत्तमतया चरतः, गच्छतः ॥