Atharvaveda / 20 / 136 / 16
यः कु॑मा॒री पि॑ङ्गलि॒का वस॑न्तं पीव॒री ल॑भेत्। तैल॑कुण्ड॒मिमा॑ङ्गु॒ष्ठं रोद॑न्तं शुद॒मुद्ध॑रेत् ॥16॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 20 | Sukta : 136 | Paryay : | Mantra No : 16
In English:
Seer : | Devta : prajaapatiH | Metre : pathyaapa~NktiH | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yaH kumaarii pi~Ngalikaa vasanta.m piivarii labhet. tailakuNDamimaa~NguShTha.m rodanta.m shudamuddharet .16.
Component Words : yaH . kumaarii . pi~Ngalikaa . vasantam . piivarii . labhet . tailakuNDam.aima . a~NguShTham . rodantam . shudam . uddharet .136.16.
In Hindi:
ऋषि : | देवता : प्रजापतिः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : राजा और प्रजा के कर्तव्य का उपदेश।
पदपाठ : य: । कु॑मा॒री । पि॑ङ्गलि॒का । वस॑न्तम् । पीव॒री । ल॑भेत् ॥ तैल॑कुण्ड॒म्ऽइम । अ॑ङ्गु॒ष्ठम् । रोदन्तम् । शुद॒म् । उद्ध॑रेत् ॥१३६.१६॥
पदार्थ : (पीवरी) पुष्टाङ्गी, (पिङ्गलिका) शोभायमान, (कुमारी) कामनायोग्य कुमारी [कन्या] (यः) प्रयत्न से (वसन्तम्) वसन्त राग को (लभेत्) प्राप्त होवे। [वैसे ही राजा] (तैलकुण्डम्) [तपते हुए] तेलकुण्ड में डाले हुए (अङ्गुष्ठम् इम) अंगूठे [अंगुली] को जैसे [वैसे] (रोदन्तम्) रोते हुए (शुदम्) ज्ञानदाता का (उद्धरेत्) उद्धार करे [ऊँचा उठावे] ॥१६॥"
भावार्थ : टिप्पणी :इति कुन्तापसूक्तानि समाप्तानि ॥ १६−(यः) यसु प्रयत्ने−क्विप्, विभक्तेर्लुक्। यसा। प्रयत्नेन (कुमारी) म० १४। कमु कान्तौ−आरन्, ङीप्। कमनीया कन्या (पिङ्गलिका) म० १४। शोभमाना (वसन्तम्) तॄभूवहिवसि०। उ० ३।१२८। वस निवासे−झच्। रागविशेषम् (पीवरी) म० १२। पीवर-ङीप्। पुष्टाङ्गी (लभेत्) प्राप्नुयात् (तैलकुण्डम्) पचाद्यच्। तप्ततैलकुण्डेन युक्तम् (इम) म० १३। इव। यथा (अङ्गुष्ठम्) अङ्गु+ष्ठा गतिनिवृत्तौ−क। अम्बाम्बगोभू०। पा० ८।३।९७। इति षत्वम्। अङ्गौ हस्ते पादे वा तिष्ठतीति। अम्बाम्बेति सूत्रे, अङ्गु शब्दप्रयोगः। वृद्धाङ्गुलिम्। अङ्गुलिम् (रोदन्तम्) रोदनं कुर्वन्तम् क्लेशं प्राप्तम् (शुदम्) शुन गतौ−डु+ददातेः−क। ज्ञानदातारम् (उद्धरेत्) हृञ् हरणे ऊर्ध्वमानयेत् ॥