Rigveda / 10 / 124 / 8
ता अ॑स्य॒ ज्येष्ठ॑मिन्द्रि॒यं स॑चन्ते॒ ता ई॒मा क्षे॑ति स्व॒धया॒ मद॑न्तीः । ता ईं॒ विशो॒ न राजा॑नं वृणा॒ना बी॑भ॒त्सुवो॒ अप॑ वृ॒त्राद॑तिष्ठन् ॥
Veda : Rigveda | Mandal : 10 | Sukta : 124 | Mantra No : 8
In English:
Seer : agnivaruNasomaanaa.m nihavaH | Devta : yathaanipaatam | Metre : triShTup | Tone : dhaivataH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready
Verse : taa asya jyeShThamindriya.m sachante taa iimaa kSheti svadhayaa madantiiH . taa ii.m visho na raajaana.m vRRiNaanaa biibhatsuvo apa vRRitraadatiShThan .
Component Words : taaH . asya . jyeShTham . indriyam . sachante . taaH . iim . aa . kSheti . svadhayaa . madantiiH . taaH . iim . vishaH . na . raajaanam . vRRiNaanaaH . biibhatsuvaH . apa . vRRitraat . atiShThan . 10.124.8
In Hindi:
ऋषि : अग्निवरुणसोमानां निहवः | देवता : यथानिपातम् | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः
विषय :
पदपाठ : ताः । अ॒स्य॒ । ज्येष्ठ॑म् । इ॒न्द्रि॒यम् । स॒च॒न्ते॒ । ताः । ई॒म् । आ । क्षे॒ति॒ । स्व॒धया॑ । मद॑न्तीः । ताः । ई॒म् । विशः॑ । न । राजा॑नम् । वृ॒णा॒नाः । बी॒भ॒त्सुवः॑ । अप॑ । वृ॒त्रात् । अ॒ति॒ष्ठ॒न् ॥ १०.१२४.८
पदार्थ : (ताः) वे कामवृत्तियाँ (अस्य) इस आत्मा की (ज्येष्ठम्-इन्द्रियं सचन्ते) ज्येष्ठ इन्द्रिय-मन को समवेत करती सङ्गत होती हैं (ताः-ईम् स्वधया मदन्तीः) वे ही रस से आत्मा को आनन्द देती हुई (आ क्षेति) प्राप्त होती हैं (ताः-विशः-न राजानं वृणानाः) प्रजाएँ जैसे राजा को वरण करती हुई आश्रय लेती हैं (वृत्रात्) आवरक देह से (बीभत्सुवः) भय करती हुई (अप-अतिष्ठन्) पृथक् हो जाती हैं ॥८॥
भावार्थ : कामवृत्तियाँ कुछ आत्मा का आश्रय लेती आत्मा से अनुभूत होती हैं, कुछ मन के साथ संगत होती हैं, कुछ आत्मा को आनन्द देतीं, कुछ देह के भय से पृथक्-पृथक् रहती हैं ॥८॥
In Sanskrit:
ऋषि : अग्निवरुणसोमानां निहवः | देवता : यथानिपातम् | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः
पदपाठ : ताः । अ॒स्य॒ । ज्येष्ठ॑म् । इ॒न्द्रि॒यम् । स॒च॒न्ते॒ । ताः । ई॒म् । आ । क्षे॒ति॒ । स्व॒धया॑ । मद॑न्तीः । ताः । ई॒म् । विशः॑ । न । राजा॑नम् । वृ॒णा॒नाः । बी॒भ॒त्सुवः॑ । अप॑ । वृ॒त्रात् । अ॒ति॒ष्ठ॒न् ॥ १०.१२४.८
भावार्थ :