Rigveda / 10 / 163 / 1
अ॒क्षीभ्यां॑ ते॒ नासि॑काभ्यां॒ कर्णा॑भ्यां॒ छुबु॑का॒दधि॑ । यक्ष्मं॑ शीर्ष॒ण्यं॑ म॒स्तिष्का॑ज्जि॒ह्वाया॒ वि वृ॑हामि ते ॥
Veda : Rigveda | Mandal : 10 | Sukta : 163 | Mantra No : 1
In English:
Seer : vivRRihaa kaashyapaH | Devta : yakShmaghnam | Metre : anuShTup | Tone : gaandhaaraH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready
Verse : akShiibhyaa.m te naasikaabhyaa.m karNaabhyaa.m Chubukaadadhi . yakShma.m shiirShaNya.m mastiShkaajjihvaayaa vi vRRihaami te .
Component Words : akShiibhyaam . te . naasikaabhyaam . karNaabhyaam . Chubukaat . adhi . yakShmam . shiirShaNyam . mastiShkaat . jihvaayaaH . vi . vRRihaami . te . 10.163.1
In Hindi:
ऋषि : विवृहा काश्यपः | देवता : यक्ष्मघ्नम् | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : इस सूक्त में शरीर के भिन्न-भिन्न अङ्गों की चिकित्सा करनी चाहिए, सो कैसे-कैसे, यह देखना चाहिए।
पदपाठ : अ॒क्षीभ्या॑म् । ते॒ । नासि॑काभ्याम् । कर्णा॑भ्याम् । छुबु॑कात् । अधि॑ । यक्ष्म॑म् । शी॒र्ष॒ण्य॑म् । म॒स्तिष्का॑त् । जि॒ह्वायाः॑ । वि । वृ॒हा॒मि॒ । ते॒ ॥ १०.१६३.१
पदार्थ : (ते) हे रोगी ! तेरे (अक्षीभ्याम्) दोनों आखों से (नासिकाभ्याम्) नासिका के दोनों छिद्रों से (कर्णाभ्याम्) दोनों कानों से (छुबुकात्-अधि) मुख से (मस्तिष्कात्) मस्तिष्क के अन्दर से (जिह्वायाः) जिह्वा के अन्दर से (ते) तेरे (शीर्षण्यम्) शिर में होनेवाले (यक्ष्मम्) रोग को (विवृहामि) दूर करता हूँ ॥१॥
भावार्थ : आँख, कान, नाक और मुख के रोगों को तथा मस्तक और शिर के प्रधान रोगों को दूर करना चाहिए ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : विवृहा काश्यपः | देवता : यक्ष्मघ्नम् | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : अत्र सूक्ते शरीरस्य भिन्नभिन्नाङ्गानां रोगस्य चिकित्साकरणं विधीयते, कथं कथं च द्रष्ट्रव्यमिति।
पदपाठ : अ॒क्षीभ्या॑म् । ते॒ । नासि॑काभ्याम् । कर्णा॑भ्याम् । छुबु॑कात् । अधि॑ । यक्ष्म॑म् । शी॒र्ष॒ण्य॑म् । म॒स्तिष्का॑त् । जि॒ह्वायाः॑ । वि । वृ॒हा॒मि॒ । ते॒ ॥ १०.१६३.१
भावार्थ :