Samveda/1865
अमित्रसेनां मघवन्नस्मां छत्रुयतीमभि। उभौ तामिन्द्र वृत्रहन्नग्निश्च दहतं प्रति॥१८६५
Veda : Samveda | Mantra No : 1865
In English:
Seer : paayurbhaaradvaajaH | Devta : indraH | Metre : anuShTup | Tone : gaandhaaraH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : amitrasenaa.m maghavannasmaa~nChatruyatiimabhi . ubhau taamindra vRRitrahannagnishcha dahata.m prati.1865
Component Words : amitrasenaam . amitra . senaam . maghavan . asmaan . shatruyatiim . abhi . ubho . taam . indra . vRRitrahan . vRRitra . hana . agniH . cha . dahatam . prati. .
In Hindi:
ऋषि : पायुर्भारद्वाजः | देवता : इन्द्रः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : आगे फिर उसी विषय को कहा गया है।
पदपाठ : अमित्रसेनाम् । अमित्र । सेनाम् । मघवन् । अस्मान् । शत्रुयतीम् । अभि । उभो । ताम् । इन्द्र । वृत्रहन् । वृत्र । हन । अग्निः । च । दहतम् । प्रति॥ ।
पदार्थ : हे (मघवन्) दिव्य ऐश्वर्यवाले, (वृत्रहन्) शत्रुहन्ता (इन्द्र) वीर जीवात्मन् ! (अस्मान् अभि) हमारे प्रति (शत्रुयतीम्) शत्रुता का आचरण करनेवाली (ताम्) उस विकराल (अमित्रसेनाम्) रिपु-सेना को, तू (अग्निः च) और तैजस मन (उभौ) दोनों (प्रतिदहतम्) भस्म कर दो ॥२॥
भावार्थ : जैसे राजा और सेनापति के उद्योग से सब बाह्य शत्रु निःशेष हो जाते हैं, वैसे ही आन्तरिक देवासुरसङ्ग्राम में जीवात्मा और मन सब विघ्नों और रिपुओं को दग्ध करने में समर्थ होते हैं ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : पायुर्भारद्वाजः | देवता : इन्द्रः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : अथ पुनस्तमेव विषयमाह।
पदपाठ : अमित्रसेनाम् । अमित्र । सेनाम् । मघवन् । अस्मान् । शत्रुयतीम् । अभि । उभो । ताम् । इन्द्र । वृत्रहन् । वृत्र । हन । अग्निः । च । दहतम् । प्रति॥ ।
पदार्थ : हे (मघवन्) दिव्यैश्वर्यवन्, (वृत्रहन्) शत्रुहन्तः (इन्द्र) वीर जीवात्मन् ! (अस्मान् अभि) अस्मान् प्रति (शत्रुयतीम्) शत्रुत्वमाचरन्तीम्, (ताम्) विकरालाम् (अमित्रसेनाम्) रिपुसेनाम्, त्वम् (अग्निः च) तैजसं मनश्च (उभौ) द्वावपि (प्रतिदहतम्) भस्मीकुरुतम् ॥२॥
भावार्थ : यथा नृपतेः सेनापतेश्चोद्योगेन सर्वे बाह्याः शत्रवो निःशेषा जायन्ते तथैवाभ्यन्तरे देवासुरसंग्रामे जीवात्मा मनश्च सर्वान् विघ्नान् रिपूंश्च प्रतिदग्धुं प्रभवतः ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ३।१।३, ‘छ॑त्रूय॒तीम॒भि’ ‘यु॒वं तानि॑न्द्र’ इति भेदः। ऋषिः अथर्वा।