Atharvaveda / 4 / 40 / 5
ये॒धस्ता॒ज्जुह्व॑ति जातवेदो ध्रु॒वाया॑ दि॒शोऽभि॒दास॑न्त्य॒स्मान्। भूमि॑मृ॒त्वा ते परा॑ञ्चो व्यथन्तां प्र॒त्यगे॑नान्प्रतिस॒रेण॑ हन्मि ॥ 5॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 4 | Sukta : 40 | Paryay : | Mantra No : 5
In English:
Seer : shukraH | Devta : bhuumiH | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yedhastaajjuhvati jaatavedo dhruvaayaa disho.abhidaasantyasmaan. bhuumimRRitvaa te paraa~ncho vyathantaa.m pratyagenaanpratisareNa hanmi . 5.
Component Words : ye . adhastaat . juhvati . jaata.avedaH . dhruvaayaaH . dishaH . abhi.adaasanti . asmaan . bhuumim . RRitvaa . te . paraa~nchaH . vyathantaam . pratyak . enaan . prati.asareNa . hanmi .40.5.
In Hindi:
ऋषि : शुक्रः | देवता : भूमिः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : शत्रु के नाश करने का उपदेश।
पदपाठ : ये । अ॒धस्ता॑त् । जुह्व॑ति । जा॒त॒ऽवे॒द॒: । ध्रु॒वाया॑: । दि॒श: । अ॒भि॒ऽदास॑न्ति । अ॒स्मान् । भूमि॑म् । ऋ॒त्वा । ते॒ । परा॑ञ्च: । व्य॒थ॒न्ता॒म् । प्र॒त्यक् । ए॒ना॒न् । प्र॒ति॒ऽस॒रेण॑ । ह॒न्मि॒ ॥४०.५॥
पदार्थ : (जातवेदः) हे ज्ञानवान् परमेश्वर! (ये) जो लोग (अधस्तात्) नीचे की ओर में (ध्रुवायाः) स्थिर (दिशः) दिशा से (अस्मान्) हमको (जुह्वति) खाते और (अभिदासन्ति) चढ़ाई करते हैं। (ते) वे (भूमिम्) [तुझ] सर्वाधार को (ऋत्वा) पाकर (पराञ्चः) पीठ देते हुए (व्यथन्ताम्) व्यथा में पड़ें। (एनान्) इनको (प्रतिसरेण) [तुझ] अग्रगामी के साथ (प्रत्यक्) उलटा (हन्मि) मैं मारता हूँ ॥५॥"
भावार्थ : मनुष्य परमेश्वर में भक्ति करके पुरुषार्थपूर्वक अपने आत्मिक और शारीरिक शत्रुओं का नाश करें॥
टिप्पणी :५−(अधस्तात्) दिक्शब्देभ्यः०। पा० ५।३।२७। इति अधर-अस्ताति। अस्ताति च। पा० ५।३।४०। इति अध् इत्यादेशः। अधोभागे (ध्रुवायाः) अ० ३।२६।५। स्थिरायाः (भूमिम्) अ० १।११।२। भवन्ति भूतानि यस्यां सा भूमिः, ईश्वरनाम-सत्यार्थप्रकाशे, समुल्लासे १। सर्वाधारं त्वाम् ॥