Atharvaveda / 6 / 120 / 1
यद॒न्तरि॑क्षं पृथि॒वीमु॒त द्यां यन्मा॒तरं॑ पि॒तरं॑ वा जिहिंसि॒म। अ॒यं तस्मा॒द्गार्ह॑पत्यो नो अ॒ग्निरुदिन्न॑याति सुकृ॒तस्य॑ लो॒कम् ॥ 1॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 6 | Sukta : 120 | Paryay : | Mantra No : 1
In English:
Seer : kaushik | Devta : antarikSham, pRRithivii, dyauH, agniH | Metre : jagatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yadantarikSha.m pRRithiviimuta dyaa.m yanmaatara.m pitara.m vaa jihi.msima. aya.m tasmaadgaarhapatyo no agnirudinnayaati sukRRitasya lokam . 1.
Component Words : yat . antarikSham ..NpRRithiviim . uta .dyaam . yat . maataram . pitaram . vaa . jihi.msima . ayam . tasmaat . gaarha.apatyaH . naH . agniH . ut . it . nayaati . su.akRRitasya . lokam .120.1.
In Hindi:
ऋषि : कौशिक | देवता : अन्तरिक्षम्, पृथिवी, द्यौः, अग्निः | छन्द : जगती | स्वर :
विषय : घर में आनन्द बढ़ाने का उपदेश।
पदपाठ : यत् । अ॒न्तरि॑क्षम् ।पृ॒थि॒वीम् । उ॒त॒ ।द्याम् । यत् । मा॒तर॑म् । पि॒तर॑म् । वा॒ । जि॒हिं॒सि॒म । अ॒यम् । तस्मा॑त् । गार्ह॑ऽपत्य: । न॒: । अ॒ग्नि: । उत् । इत् । न॒या॒ति॒ । सु॒ऽकृ॒तस्य॑ । लो॒कम् ॥१२०.१॥
पदार्थ : (यत्) यदि (अन्तरिक्षम्) आकाश [वहाँ के प्राणियों] को (पृथिवी) भूमि [वहाँ के जीवों] को (उत) और (द्याम्) प्रकाशमान लोक [प्रकाश के जीवों] को, (यत्) यदि (मातरम्) माता (वा) अथवा (पितरम्) पिता को (जिहिंसिम) हमने सताया है। (अयम्) यह (गार्हपत्यः) घर के स्वामियों का संयोगी (अग्निः) अग्नि, सर्वज्ञ परमेश्वर (तस्मात्) उस [पाप] से पृथक् करके (नः) हमें (सुकृतस्य) धर्म के (लोकम्) समाज में (इत्) अवश्य (उन्नयाति) ऊँचा चढ़ावे ॥१॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१−(यत्) यदि (अन्तरिक्षम्) मध्यलोकम्। तत्रत्यान् जनान् (पृथिवीम्) भूमिस्थानप्राणिनः (उत) अपि (द्याम्) प्रकाशमानं लोकम्, तत्रस्थान् जीवान् (यत्) (मातरम्) (पितरम्) (वा) (जिहिंसिम) हिसि हिंसायाम्−लिट्। वयं पीडितवन्तः (अयम्) सुप्रसिद्धः (तस्मात्) तद्विधात् पापात् पृथक् कृत्वा (गार्हपत्यः) गृहपतिना संयुक्ते ञ्यः। पा० ४।४।९०। इति ञ्य। गृहपतिभिः संयुक्तः (नः) अस्मान् (अग्निः) सर्वज्ञः परमेश्वरः (उत्) ऊर्ध्वम् (इत्) एव (नयाति) नयेत्। गमयेत् (सुकृतस्य) धर्मस्य (लोकम्) समाजम् ॥