Atharvaveda / 6 / 136 / 1
दे॒वी दे॒व्यामधि॑ जा॒ता पृ॑थि॒व्याम॑स्योषधे। तां त्वा॑ नितत्नि॒ केशे॑भ्यो॒ दृंह॑णाय खनामसि ॥ 1॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 6 | Sukta : 136 | Paryay : | Mantra No : 1
In English:
Seer : viitahavy | Devta : nitatniivanaspatiH | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : devii devyaamadhi jaataa pRRithivyaamasyoShadhe. taa.m tvaa nitatni keshebhyo dRRi.mhaNaaya khanaamasi . 1.
Component Words : devii . devyaam . adhi . jaataa . pRRithivyaam . asi . oShadhe . taam . tvaa . ni.atatni . keshebhyaH . dRRi.mhaNaaya . khanaamasi .136.1.
In Hindi:
ऋषि : वीतहव्य | देवता : नितत्नीवनस्पतिः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : केश के बढ़ाने का उपदेश।
पदपाठ : दे॒वी । दे॒व्याम् । अधि॑ । जा॒ता । पृ॒थि॒व्याम् । अ॒सि॒ । ओ॒ष॒धे॒ । ताम् । त्वा॒ । नि॒ऽत॒त्नि॒ । केशे॑भ्य: । दृंह॑णाय । ख॒ना॒म॒सि॒ ॥१३६.१॥
पदार्थ : (ओषधे) हे ओषधि ! तू (देव्याम्) दिव्य [प्रकाशवाली, अच्छे गुणवाली] (पृथिव्याम्) पृथिवी में (अधि) ठीक ठीक (जाता) उत्पन्न हुई (देवी) दिव्य गुणवाली (असि) है। (नितत्नि) हे नीचे को फैलनेवाली, नितत्नी ! [ओषधी विशेष] (ताम् त्वा) उस तुझ को (केशेभ्यः) केशों के (दृंहणाय) दृढ़ करने और बढ़ाने के लिये (खनामसि) हम खोदते हैं ॥१॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१−(देवी) दिव्यगुणा (देव्याम्) दिव्यगुणायाम् (अधि) अधिकम् (जाता) उत्पन्ना (पृथिव्याम्) (असि) (ओषधे) (ताम्) तादृशीम् (त्वा) (नितत्नि) आदृगमहन०। पा० ३।२।१७१। इति तनोतेः−कि, लिड्वद्भावाद् द्विर्वचनम्। तनिपत्योश्छन्दसि। पा० ६।४।९९। उपधालोपः। हे नितन्वाने न्यक्प्रसरणशीले (केशेभ्यः) केशानामर्थे (दृंहणाय) दृढीकरणाय। वर्धनाय (खनामसि) खनामः। खोडामः ॥