Atharvaveda / 7 / 26 / 3
यस्यो॒रुषु॑ त्रि॒षु वि॒क्रम॑णेष्वधिक्षि॒यन्ति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑। उ॒रु वि॑ष्णो॒ वि क्र॑मस्वो॒रु क्षया॑य नस्कृधि। घृ॒तं घृ॑तयोने पिब॒ प्रप्र॑ य॒ज्ञप॑तिं तिर ॥ 3॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 7 | Sukta : 26 | Paryay : | Mantra No : 3
In English:
Seer : medhaatithiH | Devta : viShNuH | Metre : tryavasaanaa ShaTpadaa viraaTshakvarii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yasyoruShu triShu vikramaNeShvadhikShiyanti bhuvanaani vishvaa. uru viShNo vi kramasvoru kShayaaya naskRRidhi. ghRRita.m ghRRitayone piba prapra yaj~napati.m tira . 3.
Component Words : yasya . uruShu . triShu . vi.akramaNeShu . adhi.akShiyanta.Ni . bhuvanaana.Ni . vishvaa . uru . viShNo iti . vi . kramasva . uru . kShayaaya . naH . kRRidhi . ghRRitam . ghRRita.ayone . piba . pra.apra . yaj~na.apatim . tira .27.3.
In Hindi:
ऋषि : मेधातिथिः | देवता : विष्णुः | छन्द : त्र्यवसाना षट्पदा विराट्शक्वरी | स्वर :
विषय : व्यापक ईश्वर के गुणों का उपदेश।
पदपाठ : यस्य॑ । उ॒रुषु॑ । त्रि॒षु । वि॒ऽक्रम॑णेषु । अ॒धि॒ऽक्षि॒यन्ति । भुव॑नानि । विश्वा॑ । उ॒रु । वि॒ष्णो॒ इति॑ । वि । क्र॒म॒स्व॒ । उ॒रु । क्षया॑य । न॒: । कृ॒धि॒ । घृ॒तम् । घृ॒त॒ऽयो॒ने॒ । पि॒ब॒ । प्रऽप्र॑ । य॒ज्ञऽप॑तिम् । ति॒र॒ ॥२७.३॥
पदार्थ : (यस्य) जिसके (उरुषु) विस्तीर्ण [उत्पत्ति-स्थिति-प्रलय रूप] (त्रिषु) तीन (विक्रमणेषु) विविध क्रमों [नियमों] में (विश्वा) सब (भुवनानि) लोक-लोकान्तर (अधिक्षियन्ति) भले प्रकार रहते हैं। [वही] (विष्णो) हे सर्वव्यापक विष्णु ! तू (उरु) विस्तार से (वि क्रमस्व) विक्रमी हो, और (नः) हमें (क्षयाय) ज्ञान वा ऐश्वर्य के लिये (उरु) विस्तार के साथ (कृधि) कर। (घृतयोने) हे प्रकाश के घर ! (घृतम्) घृत के समान तत्त्वरस (पिब=पायय) [हमें] पान करा और (यज्ञपतिम्) पूजनीय कर्म के रक्षक मनुष्य को (प्र प्र) अच्छे प्रकार (तिर) पार लगा ॥३॥"
भावार्थ : टिप्पणी :३−(यस्य) विष्णोः (उरुषु) विस्तृतेषु (त्रिषु) उत्पत्तिस्थितिप्रलयरूपेषु (विक्रमणेषु) विविधेषु क्रमेषु नियतविधानेषु (अधिक्षियन्ति) अधिकं निवसन्ति (भुवनानि) जगति (विश्वा) सर्वाणि (उरु) यथा तथा। विस्तारेण (विक्रमस्व) विक्रमी पराक्रमी भव (क्षयाय) क्षि निवासगतिहिंसैश्वर्येषु-अच्। विज्ञानस्य ऐश्वर्यस्य वोन्नतये (नः) अस्मान् (कृधि) कुरु (घृतम्) घृतवत्तत्त्वरसम् (घृतयोने) योनिर्गृहम्-निघ० ३।४। हे घृतस्य प्रकाशस्य योने गृह (पिब) अन्तर्गतणिच्। अस्मान् पायय (प्र प्र) अधिकं प्रकर्षेण (यज्ञपतिम्) पूजनीयकर्मणां पातारं पुरुषम् (तिर) तारय। पारय ॥