Atharvaveda / 7 / 57 / 1
यदा॒शसा॒ वद॑तो मे विचुक्षु॒भे यद्याच॑मानस्य॒ चर॑तो॒ जनाँ॒ अनु॑। यदा॒त्मनि॑ त॒न्वो᳡ मे॒ विरि॑ष्टं॒ सर॑स्वती॒ तदा पृ॑णद्घृ॒तेन॑ ॥ 1॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 7 | Sukta : 57 | Paryay : | Mantra No : 1
In English:
Seer : vaamadevaH | Devta : sarasvatii | Metre : jagatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yadaashasaa vadato me vichukShubhe yadyaachamaanasya charato janaa.N anu. yadaatmani tanvo᳡ me viriShTa.m sarasvatii tadaa pRRiNadghRRitena . 1.
Component Words : yat . aa.ashasaa . vadataH . me . vi.achukShubhe . yat . yaachamaanasya . charataH . janaan . anu . yat . aatmnani . tanva᳡H . me . vi.ariShTam . sarasvatii . tat . aa . pRRiNat . ghRRitena .59.1.
In Hindi:
ऋषि : वामदेवः | देवता : सरस्वती | छन्द : जगती | स्वर :
विषय : गृहस्थ धर्म का उपदेश।
पदपाठ : यत् । आ॒ऽशसा॑ । वद॑त: । मे॒ । वि॒ऽचु॒क्षु॒भे । यत् । याच॑मानस्य । चर॑त: । जना॑न् । अनु॑ । यत् । आ॒त्म्ननि॑ । त॒न्व᳡: । मे॒ । विऽरि॑ष्टम् । सर॑स्वती । तत् । आ । पृ॒ण॒त् । घृ॒तेन॑ ॥५९.१॥
पदार्थ : (वदतः मे) मुझ बोलनेवाले का (यत्) जो [मन] (आशसा) किसी हिंसा से (विचुक्षुभे) व्याकुल हो गया है, [अथवा] (जनान् अनु) मनुष्यों के पास (चरतः) चलकर (याचमानस्य) मुझ माँगनेवाले का (यत्) जो [मन व्याकुल हो गया है]। [अथवा] (मे तन्वः) मेरे शरीर के (आत्मनि) आत्मा में (यत् विरिष्टम्) जो कष्ट है, (सरस्वती) विज्ञानयुक्त विद्या (तत्) उसको (घृतेन) प्रकाश वा सारतत्त्व से (आ) भली-भाँति (पृणत्) भर देवे ॥१॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१−(यत्) मनः (आशसा) शसु हिंसायाम् क्विप्। आशसनेन। आशा−भङ्गेन (वदतः) भाषमाणस्य (मे) मम (विचुक्षुभे) विशेषेण क्षुभितं व्याकुलं बभूव (यत्) मनः (याचमानस्य) प्रार्थयमानस्य (चरतः) गच्छतः (जनान् अनु) जनान् प्रति (यत्) (आत्मनि) स्वस्मिन् (तन्वः) शरीरस्य (मे) मम (विरिष्टम्) रिष्ट हिंसायाम्-क्त। विशेषेण क्लिष्टम् (तत्) दुःखम् (सरस्वती) वाक्-निघ० १।११। विज्ञानवती विद्या (तत्) (आ) समन्तात् (पृणत्) पृण प्रीणने-लेटि, अडागमः। पूरयेत् ॥