Atharvaveda / 9 / 4 / 14
गुदा॑ आसन्त्सिनीवा॒ल्याः सू॒र्याया॒स्त्वच॑मब्रुवन्। उ॑त्था॒तुर॑ब्रुवन्प॒द ऋ॑ष॒भं यदक॑ल्पयन् ॥ 14॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 9 | Sukta : 4 | Paryay : | Mantra No : 14
In English:
Seer : brahmaa | Devta : RRiShabhaH | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : gudaa aasantsiniivaalyaaH suuryaayaastvachamabruvan. utthaaturabruvanpada RRiShabha.m yadakalpayan . 14.
Component Words : gudaaH . aasan . siniivaalyaaH . suuryaayaaH . tvacham . abruvan . utthaatuH . abruvan . padaH . RRiShabham . yat . akalpayan .4.14.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : ऋषभः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : आत्मा की उन्नति का उपदेश।
पदपाठ : गुदा॑: । आ॒स॒न् । सि॒नी॒वा॒ल्या: । सू॒र्याया॑: । त्वच॑म् । अ॒ब्रु॒व॒न् । उ॒त्था॒तु: । अ॒ब्रु॒व॒न् । प॒द: । ऋ॒ष॒भम् । यत् । अक॑ल्पयन् ॥४.१४॥
पदार्थ : [परमेश्वर की] (गुदाः) गुदा की नाड़ियाँ (सिनीवाल्याः) चौदस के साथ मिली हुई अमावस की (आसन्) थीं, [उसकी] (त्वचम्) त्वचा को (सूर्यायाः) सूर्य की धूप का (अब्रुवन्) उन्होंने बतलाया। (पदः) [उसके] पैरों को (उत्थातुः) उठनेवाले [उत्साही पुरुष] का (अब्रुवन्) उन्होंने बतलाया, (यत्) जब (ऋषभम्) सर्वव्यापक परमेश्वर को (अकल्पयन्) उन्होंने कल्पना से माना ॥१४॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१४−(गुदाः) अ० २।३३।४। मलत्यागनाड्यः (आसन्) (सिनीवाल्याः) अ० २।२६।२। सिन्या शुक्लया चन्द्रकलया वल्यते मिश्र्यते या सा सिनीवाली। सिनी+वल मिश्रणे-घञ्, ङीष्। चतुर्दशीयुक्ताया अमावास्यायाः। सिनीवाली कुहुरिति देवपत्न्याविति नैरुक्ता अमावास्ये इति याज्ञिका या पूर्वामावस्या सा सिनीवाली योत्तरा सा कुहूरिति विज्ञायते-निरु० ११।३१। सा दृष्टेन्दुः सिनीवाली सा नष्टेन्दुकला कुहूः-इत्यमरः ४।९। (सूर्यायाः) राजसूयसूर्य०। पा० ३।१।११४। सृ गतौ यद्वा षू प्रेरणे निपातनात् क्यपि रूपसिद्धिः, टाप्। सूर्या वाङ्नाम-निघ०। १।११। पदनाम-निघ० ५।६। सूर्या सूर्यस्य पत्नी-निरु० १२।७। सूर्यदीप्तेः (अब्रुवन्) अकथयन् (उत्थातुः) उत्थानशीलस्य। उत्साहिनः पुरुषस्य (पदः) पद गतौ-क्विप्। पादान् (ऋषभम्) म० १। सर्वव्यापकं परमेश्वरम् (यत्) यदा (अकल्पयन्) अ० ६।१०९।१। कल्पितवन्तः। कल्पनया ज्ञातवन्तः ॥